Krakowskie Towarzystwo Przemys這we

KTP mecenasem kultury

 

Online

 
Obecnie jest 1 i 0 online.

Mo瞠sz zalogowa si lub zarejestrowa nowe konto.

Kr鏒ka historia dezinflacji, Marek D帳rowski
.: Data publikacji 17-Cze-2007 :: Ods這n: 3359 :: Recenzja :: Drukuj aktualn stron :: Drukuj wszystko:.

Wi瘯szos z kraj闚 Europy 字odkowo-Wschodniej oraz d. ZSRR do鈍iadczy豉 wysokiej inflacji lub nawet hiperinflacji w pocz徠kowym okresie transformacji. By這 to spowodowane z jednej strony liberalizacj cen i ujednoliceniem kursu walutowego, z drugiej za trudno軼iami w zr闚nowa瞠niu bud瞠tu pa雟twa.

Skala pocz徠kowej destabilizacji by豉 r騜na w poszczeg鏊nych krajach. Swoistym rekordzist sta豉 si Jugos豉wia (czyli Serbia i Czarnog鏎a), gdzie druga najwy窺za w swiatowej historii hiperinflacja osi庵n窸a w styczniu 1994 r. poziom 310.000.000% miesi璚znie. Trzy dalsze przypadki ewidentnej hiperinflacji zdarzy造 si w Gruzji, gdzie 12-miesi璚zny wska幡ik wzrostu cen osi庵n掖 we wrzesniu 1994 r. poziom 50654%, Armenii (29601% w maju 1994 r.) i Ukrainie (10155% w grudniu 1993 r.). Na drugim biegunie W璕ry, Czechy i S這wacja unikn窸y w og鏊e trzycyfrowej inflacji. Potem jednak tempo dezinflacji nie by這 w tych trzech krajach imponuj帷e. W璕ry stanowi skrajny przypadek: wska幡ik 12-miesi璚znej inflacji nigdy nie przekroczy 35%, ale do ko鎍a 1997 r. nie spad nigdy poni瞠j 18%.

R騜ne tempo dezinflacji

Walka z wysok inflacj stanowi豉 jeden z trzech filar闚 transformacji. Dwa pozosta貫 to liberalizacja gospodarki oraz jej prywatyzacja. Dezinflacja warunkowa豉 te post瘼 w pozosta造ch sferach. Wiele analiz por闚nawczych pokazuje, 瞠 wczesna i zdecydowana polityka stabilizacyjna mia豉 kluczowe znaczenie dla jakosci proces闚 prywatyzacyjnych, tworzenia korzystnego klimatu dla rozwoju nowego sektora prywatnego, przezwyci篹enia transformacyjnego spadku produkcji, unikania patologii spo貫cznych i gospodarczych oraz nadmiernego zr騜nicowania sytuacji dochodowej i maj徠kowej.

Niestety nie wszystkie kraje chcia造 i mog造 podj望 zdecydowan walk z inflacj w pocz徠kowym etapie transformacji. Polska zacz窸a wdra瘸nie programu stabilizacyjnego ju od 1.01.1990 r., Czechos這wacja rok p騧niej, S這wenia w ko鎍u 1991 r., Albania, Estonia, υtwa i Litwa w trakcie 1992 r., Chorwacja, Mo責owa i Kyrgyzstan w ko鎍u 1993 r. Szereg kraj闚 d. ZSRR oraz Rumunia i Bu貪aria podejmowa造 pr鏏y stabilizacji po kilka razy. Rosja odnios豉 sukces dopiero za czwartym "podej軼iem" latem 1995 r., a Ukraina - rok p騧niej, przy czym okaza si o­n nietrwa造 (patrz ni瞠j). Kraje kaukaskie rozpocz窸y radykaln walk z inflacj dopiero w latach 1994-1995, po przerwaniu konflikt闚 zbrojnych. Bu貪aria podj窸a kolejny program stabilizacyjny po wielkim kryzysie finansowym z prze這mu 1996 i 1997 r. Rumunia tylko na bardzo kr鏒ko (w 1995 r.) zesz豉 z inflacj poni瞠j 50% rocznie. Bia這ru, Uzbekistan i Turkmenistan nigdy nie prowadzi造 powa積ej polityki antyinflacyjnej, a Tad篡kistan wyra幡ie obni篡 inflacj dopiero w drugiej po這wie 1998 r.

Kraje d. ZSRR i d. Jugos豉wii zacz窸y wi璚 polityk stabilizacyjn p騧niej, ni kraje Europy 字odkowej, co wynika這 z p騧niejszego pocz徠ku transformacji oraz trudnosci politycznych, 陰cznie z konfliktami zbrojnymi. Jednak瞠, poczynaj帷 od 1994 r. niekt鏎e z nich zacz窸y dogania i przegania takich lider闚 transformacji, jak Polska, Czechy, W璕ry, czy S這wenia. Ilustruje to por闚nawcza analiza MFW, obejmuj帷a okres 1993-1997 [Disinflation in Transition: 1993-1997, The International Monetary Fund, September 4, 1998].

Por闚nanie to dotyczy ilo軼i miesi璚y, jaka by豉 potrzebna poszczeg鏊nym krajom dla zej軼ia z poziomem inflacji poni瞠j kolejno 60, 30, 15 i 7,5%. S to wska幡iki roczne, otrzymywane w wyniku przeliczenia wska幡ik闚 3-miesi璚znych. Jako dat osi庵ni璚ia progu przyj皻o miesi帷, w kt鏎ym wy瞠j zdefiniowany wska幡ik po raz pierwszy przekroczy dany pr鏬 w d馧 i je郵i wynik ten utrzyma si przez nast瘼ny rok. To ostatnie kryterium nie stosowa這 si do przypadk闚 osi庵ni璚ia kt鏎ego z prog闚 w r. 1997, ze wzgl璠u na horyzont czasowy analizy.

Obni瞠nie inflacji do poziomu 60% zaj窸o 23 miesi璚y w Kyrgyzstanie, 21 miesi璚y na Litwie, 18 miesi璚y w Polsce, Ukrainie i Estonii, 17 miesi璚y w Kazachstanie, 9 miesi璚y w Rosji, Mo責owie i υtwie, 6 miesi璚y w Armenii i Macedonii, 5 miesi璚y w Albanii i Azerbejd瘸nie, 4 miesi帷e w Chorwacji, 3 miesi帷e w Gruzji, Czechach i S這wacji. Dwa ostatnie kraje, a dok豉dniej d. Czechos這wacja tylko przez kilka miesi璚y w r. 1991 mia豉 12-miesi璚zn inflacj wy窺z od 60%. We wszystkich przypadkach szybko嗆 osi庵ni璚ia pierwszego progu liczona jest w stosunku do daty rozpocz璚ia odpowiedniego programu stabilizacyjnego MFW dla danego kraju.

Osi庵ni璚ie nast瘼nego progu (30%) zaj窸o Polsce 33 miesi帷e, υtwie - 27 miesi璚y, Litwie - 26, Kyrgyzstanowi - 24, Gruzji - 17, Kazachstanowi - 13, Armenii - 10, Mo責owie - 9, Estonii i Macedonii - 8, Rosji - 5, S這wenii i Albanii - 3, a Czechom, S這wacji, Azerbejd瘸nowi i Chorwacji i Ukrainie tylko 1 miesi帷 od momentu przekroczenia progu 60%.

Kolejny, 15%-owy poziom inflacji zosta osi庵ni皻y przez S這weni w ci庵u 27 miesi璚y, Albani i Estoni - 23 miesi璚y, Polsk - 21, Mo責ow - 14, υtw - 12, Kazachstan i Ukrain - 11, Azerbejd瘸n - 7, Macedoni - 5, Czechy, S這wacj, Chorwacj i Litw - 2 i Gruzj - w 1 miesi帷 od chwili przekroczenia progu 30%.

Wreszcie najni窺zy pr鏬 7,5% zosta przekroczony do ko鎍a 1997 r. tylko przez 6 kraj闚. W przypadku S這wacji potrzebne by這 a 46 miesi璚y od chwili osi庵ni璚ia progu 15%, Litwy - 11 miesi璚y, Azerbejd瘸nu - 7, Macedonii - 5, Albanii - 2 miesi帷e. Chorwacja przekroczy豉 pr鏬 7,5% w tym samym miesi帷u (maju 1994 r.), co poprzedni pr鏬 15%. Faktycznie przez szereg miesi璚y 1994 r. kraj ten odnotowa spadek cen.

Kumulatywny wzrost cen

Inny rodzaj por闚nania skali proces闚 inflacyjnych przedstawiony zosta w opracowaniu Vincenta Koena i Pauli de Masi [Prices in Transition: Ten Stylized Facts, IMF Working Paper, WP/97/158, November 1997]. Autorzy obliczyli dla ka盥ego kraju skumulowany wzrost indeksu cen konsumpcyjnych (CPI) za okres pierwszych 5 lat transformacji. Jako daty pocz徠kowe przyj皻o grudzie 1989 r. dla Chorwacji, W璕ier, Macedonii, Polski i S這wenii, pa寮ziernik 1990 r. dla Rumunii, grudzie 1990 r. dla Bu貪arii, Czech, Estonii i υtwy, stycze 1991 r. dla Albanii i Litwy, grudzie 1991 r. dla Rosji i pozosta造ch pa雟tw WNP. Najni窺zy kumulatywny wzrost cen zosta odnotowany w Czechach, gdzie wyni鏀 138%. Dalsze miejsca w kolejnosci zaj窸y S這wacja, W璕ry, Albania i Polska (1341%). Najwy窺ze wska幡iki odnotowa造: Turkmenistan (ponad 100000 razy), Gruzja (ponad 86000 razy), Armenia, Ukraina i Tad篡kistan. Absolutnym rekordzist okaza豉 si jednak Jugos豉wia, gdzie ceny wzros造 ponad 78.000.000.000.000.000.000.000 razy w ci庵u zaledwie 25 miesi璚y, tzn. pomi璠zy styczniem 1992 r., a lutym 1994 r.

Przypadki odwr鏂enia trendu

Analiza por闚nawcza nie by豉by pe軟 bez odnotowania przypadk闚 ponownego wzrostu inflacji. Wsr鏚 kraj闚, kt鏎e osi庵n窸y inflacj poni瞠j 10%, powa積iejsze przypadki za豉mania si trendu zdarzy造 si w Albanii, na prze這mie 1996 i 1997 r., oraz w Armenii w 1997 r. W obu przypadkach przyczyn stanowi造 wydarzenia polityczne. W r. 1998 oba kraje powr鏂i造 jednak na 軼ie磬 szybkiej dezinflacji. Umiarkowany i stosunkowo kr鏒kotrwa造 wzrost inflacji, w wyniku skokowej dewaluacji waluty krajowej, odnotowano na W璕rzech w 1995 r., w Czechach w 1997 r. i Kyrgyzstanie w 1996 r. Niewielki przej軼iowy wzrost inflacji wyst徙i tak瞠 w r. 1997 w S這wenii i S這wacji. Kraje o najni窺zej inflacji - Chorwacja i Macedonia - r闚nie odnotowa造 pewne fluktuacje rocznego wska幡ika inflacji z tym, 瞠 pozosta造 o­ne w przedziale poni瞠j 5%.

Kolejne za豉manie si trendu dezinflacyjnego przyni鏀 kryzys rosyjski w sierpniu 1998 r. i jego echo w szeregu krajach WNP. W wyniku dewaluacji walut narodowych 12-miesi璚zna inflacja wzros豉 w okresie od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r. z 11,0 do 84,5% w Rosji, z 10,1 do 20,0% na Ukrainie, z 11,1 do 18,4% w Mo責owie, z 14,7 do 18,3% w Kyrgyzstanie i z 7,2 do 10,7% w Gruzji. W stosunku do 12-miesi璚znej inflacji, notowanej latem 1998 r. (bliskiej zero w Mo責owie i ujemnej w Gruzji) wzrost cen w ostatnim kwartale 1998 r. oznacza jeszcze wyra幡iejsz zmian trendu, ni wynika to z danych rocznych. Wydaje si jednak, 瞠 w przypadku Mo責owy, Gruzji i Kyrgyzstanu istnieje szansa stosunkowo szybkiego powrotu na scie磬 dezinflacyjn, podczas gdy perspektywy Rosji i Ukrainy s znacznie bardziej problematyczne. Przyczyn za豉mania si trendu w wymienionych krajach WNP, a tak瞠 podobnego epizodu na W璕rzech w 1995 r., stanowi chroniczny, zbyt wysoki deficyt bud瞠towy.

Znacznie bardziej drastyczne przypadki odwr鏂enia si trendu mo積a odnotowa w krajach, kt鏎e nie tylko mia造 chroniczne problemy z r闚nowag finans闚 publicznych, ale opr鏂z tego prowadzi造 ekspansywn polityk pieni篹n, wspiera造 nieefektywne przedsi瑿iorstwa i sektory gospodarki, spowolni造 lub wr璚z zahamowa造 prywatyzacj i liberalizacj gospodarki itp. Dotyczy to Rumunii (wzrost inflacji w latach 1996-1997), Bu貪arii (1994 r., a nast瘼nie lata 1996-1997), Bia這rusi (poczynaj帷 od ko鎍a 1996 r.), Turkmenistanu (lata 1994-1995), Tad篡kistanu (1995 i 1997 r.) oraz Uzbekistanu. Kraje te przez d逝gi okres czasu mia造 problemy z trwa造m zej軼iem do strefy umiarkowanej inflacji, tzn. poni瞠j 40% rocznie. W tej grupie jedynie Bu貪aria wyci庵n窸a radykalne wnioski ze swoich niepowodze, wprowadzaj帷 w po這wie 1997 r. mechanizm "currency board" i dokonuj帷 radykalnego dostosowania fiskalnego. W grudniu 1998 r. 12-miesi璚zna inflacja w tym kraju spad豉 do 0,9% (z poziomu 578,6% rok wczesniej).

Do ko鎍a 1998 r. jedynie Polska, Azerbejd瘸n, Kazachstan, υtwa i Litwa mog si poszczyci nieprzerwanym trendem spadku 12-miesi璚znego wska幡ika inflacji na koniec roku, od momentu rozpocz璚ia pierwszego programu stabilizacyjnego, cho w przypadku naszego kraju proces dezinflacji przebiega stosunkowo powoli. Gdyby poza tym wzi望 pod uwag 12-miesi璚zne wska幡iki inflacji w trakcie roku, tak瞠 w Polsce mo積a odnotowa kilka przypadk闚 odwr鏂enia trendu (np. w styczniu i lutym 1998 r. lub w marcu br.)

Co zmieni rok 1998?

Rok 1998, poza wymienionymi pi璚ioma przypadkami odwr鏂enia trendu dezinflacyjnego i intensyfikacj wysokiej inflacji w Bia這rusi, przyni鏀 spadek inflacji we wszystkich pozosta造ch krajach transformuj帷ych si. Azerbejd瘸n i Armenia odnotowa造 ujemn inflacj (-7,8% i -1,1%). 11 dalszych kraj闚 odnotowa造 wyniki poni瞠j 7,5%, a wi璚 najni窺zego progu w cytowanej wy瞠j analizie por闚nawczej MFW: Bu貪aria (0,9%), Kazachstan (1,9%), Litwa (2,4%), Tad篡kistan (2,7%), υtwa (2,8%), Estonia (4,5%), Chorwacja (5,6%), S這wacja (5,6%), S這wenia (5,7%), Czechy (6,8%) i Macedonia (brak dok豉dnych danych). Polska ze wska幡ikiem 8,6% zaj窸a w tym rankingu dopiero 14 miejsce, prawie na r闚ni z Albani (8,7%).

Wydaje si, 瞠 czynnikiem, kt鏎y ogromnie pom鏬 krajom transformuj帷ym si w dezinflacji w r. 1998, by ogromny spadek cen ropy naftowej i innych podstawowych surowc闚 . Najbli窺za przysz這嗆 poka瞠, na ile osi庵ni皻y w r. 1998 post瘼 uda si utrwali w sytuacji, gdy wyga郾ie zewn皻rzny impuls deflacyjny.

Autor jest Wiceprzewodnicz帷ym Rady Fundacji CASE. Artyku stanowi fragment wi瘯szego opracowania pt. Disinflation, Monetary Policy and Fiscal Constraints. Experience of the Economies in Transition, kt鏎y zosta opublikowany w serii Raporty CASE nr 16 w marcu 1999 r.

Tablica: Wska幡iki 12-miesi璚znej inflacji w latach 1991-1998.

Kraj

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

Kraje Europy 字odkowo-Wschodniej

Albania

104,0

236,6

30,9

15,8

6,0

17,4

42,1

8,7

Bu貪aria

338,7

79,4

63,8

121,9

32,9

310,8

578,6

0,9

Chorwacja

...

937,0

1120,5

2,4

4,6

3,7

3,8

5,6

Czechy

52,0

12,6

18,8

9,7

7,9

8,6

10,1

6,8

Macedonia

115,0

1935,0

241,8

55,0

9,0

-0,6

2,7

...

Polska

60,3

44,5

37,7

29,5

21,6

18,5

13,2

8,6

Rumunia

223,0

199,2

295,5

61,7

27,8

56,9

151,6

43,8

S這wacja

58,3

9,1

25,0

11,7

7,2

5,4

6,4

5,6

S這wenia

247,0

88,2

22,9

18,3

8,6

8,8

9,4

5,7

W璕ry

32,0

24,7

21,1

21,2

28,3

19,8

18,4

10,3

Kraje d. ZSRR

Armenia

...

1241,2

10896,1

1884,5

32,1

5,8

22,0

-1,1

Azerbejd瘸n

...

...

1293,8

1788,0

84,5

6,7

0,4

-7,8

Bia這rus

...

1557,8

1994,0

1957,0

244,2

39,1

63,4

181,7

Estonia

...

942,2

35,7

41,6

28,8

15,0

12,5

4,5

Gruzja

...

1178,5

7484,1

6473,0

57,4

13,7

7,2

10,7

Kazachstan

...

2962,8

2169,1

1160,3

60,4

28,6

11,3

1,9

Kyrgyzstan

...

1257,0

766,9

95,7

32,0

34,9

14,7

18,3

Litwa

...

1162,5

188,8

45,0

35,5

13,1

8,5

2,4

υtwa

...

958,2

34,8

26,2

23,3

13,2

7,0

2,8

Mo責owa

...

2198,4

836,0

116,0

23,8

15,1

11,1

18,4

Rosja

...

2321,6

841,6

202,7

131,4

21,8

11,0

84,5

Tad篡kistan

...

...

7343,7

1,1

2133,3

40,5

163,6

2,7

Turkmenistan

...

...

...

1328,5

1261,5

445,9

21,8

19,8

Ukraina

...

2001,0

10155,0

401,1

181,4

39,7

10,1

20,0

Uzbekistan

...

910,0

884,8

1281,4

116,9

64,4

50,0

26,0

毒鏚這: dane MFW, EBRD i PlanEcon

.: Powr鏒 do dzia逝 NR 78, 3 CZERWCA 1999 R. :: Powr鏒 do spisu tekst闚 :.

4 Festiwal Muzyki Polskiej, Moskwa

 

Last Night of the Proms

 

Logowanie

 




 


Problemy z logowaniem?

Jeszcze nie masz konta?
·Zarejestruj si!


Copyright by Krakowskie Towarzystwo Przemys這we
Al. S這wackiego 64, 30-004 Krak闚
Adres do korespondencji:
ul. Basztowa 3/2, 31-134 Krak闚
tel./fax: +48 12 633 55 35, kom.: +48 508 098 800, e-mail: katepe@ktp.org.pl
PKO BP S.A. I ODDZIA KRAK紟 nr 12 1020 2892 0000 5502 0117 1560

Powered by the AutoTheme HTML Theme System
Page created in 0,048599 Seconds