Krakowskie Towarzystwo Przemys這we

KTP mecenasem kultury

 

Online

 
Obecnie jest 5 i 0 online.

Mo瞠sz zalogowa si lub zarejestrowa nowe konto.

Europejska integracja - spojrzenie na wiek XX, Edmund Goldberger
.: Data publikacji 17-Cze-2007 :: Ods這n: 1682 :: Recenzja :: Drukuj aktualn stron :: Drukuj wszystko:.

Wiek dwudziesty to stulecie "zwyci瘰tw i nieszcz窷", stulecie wielkich politycznych i ideologicznych wstrz御闚, wydarze sprzecznych ze zdrowym rozs康kiem, w 鈍ietle kt鏎ych bledn najbardziej ekstrawaganckie produkty wyobra幡i. By o­n i nadal pozostaje po陰czeniem niewyobra瘸lnego absurdu, przemocy i dwuznaczno軼i. Jest to przecie tak瞠 okres, w kt鏎ym ludzko嗆 osi庵n窸a najwy窺zy w historii standard 篡cia na wszystkich kontynentach 鈍iata. Paradoksy te 鈍iadcz z jednej strony o sk這nno軼i ludzkiej natury do barbarzy雟twa, a z drugiej - o jej zdolno軼i do tworzenie niewyobra瘸lnych wprost osi庵ni耩.

Po roku 1914, w wyniku wojen i mord闚, 鈍iat poni鏀 straty w ludziach wi瘯sze ni w ci庵u wszystkich poprzednich 2000 lat razem wzi皻ych. (....) Wiek XX by widowni niezwykle wysokiej inflacji. W latach 1914-1990 w Wielkiej Brytanii wynios豉 o­na 4000%, cho nie by豉 to hiperinflacja lat 1920-1923, kt鏎a dotkn窸a Niemcy, 字odkowo-Wschodni Europ i Rosj. Mo積a j por闚na jedynie z poprzedni najwy窺z inflacj, kt鏎a wydarzy豉 si w XVI wieku, stuleciu pod wieloma wzgl璠ami przypominaj帷ym nasz wiek dwudziesty.

Tym donios造m wydarzeniom towarzyszy niezwykle wysoki, niespotykany dot康 wzrost standardu 篡cia i to w skali ca貫go 鈍iata. Mimo niew徠pliwych proces闚 samodestrukcji i irracjonalnych pokus, XX-wieczne spo貫cze雟two narod闚 zdo豉這 zachowa sw tkank i przetrwa. Wymuszone politycznie paskudztwo zosta這 przezwyci篹one przez ekonomiczny dobrobyt. Wykreowany przez zachodni cywilizacj najwi瘯szy w historii wzrost dobrobytu zosta osi庵ni皻y dzi瘯i zwi瘯szeniu zakresu wolno軼i rynk闚, w tym mi璠zynarodowych, i rozwijaj帷ych si w cieniu donios造ch wydarze demokratycznym instytucjom. Czy rany, tragedie i absurdy XX wieku nale膨 ju do przesz這軼i? Czy gospodarcze i polityczne osi庵ni璚ia b璠 korzystnie wp造wa na wiek XXI? Czy ekonomiczne sukcesy nie zostan podwa穎ne przez dzia豉nia utrudniaj帷e skuteczne funkcjonowanie si造 nap璠owej tych sukces闚 - kapitalizmu rynkowego? Czy obserwowana dzisiaj szekspirowska "fala ludzkiego przeznaczenia", kt鏎a "prowadzi do bogactwa", mo瞠 skierowa si w niew豉軼iwym kierunku?

Konwulsje tego wieku nie zosta造 jeszcze przezwyci篹one. S o­ne nadal bole郾ie podsycane przez wydarzenia w Rosji i w innych cz窷ciach Europy oraz w niemniejszym stopniu przez ci庵le tocz帷 si walk o kszta速 ekonomicznych instytucji Europy. W istocie dwa ostatnie stulecia by造 鈍iadkami wzrostu i upadku socjalizmu, przetrwania kapitalizmu, potwierdzenia narodowej to窺amo軼i oraz sensacyjnego wzrostu, upadku i ponownego wzrostu Europy. Upadek spo貫cznie brutalnej rzeczywisto軼i, jak reprezentowa socjalizm, mo瞠 prowadzi do fa連zywego samozadowolenia. Socjalistyczne aspiracje s bowiem nadal 篡we, s nadal konserwowane w r騜nych hybrydowych postaciach.

Krytyka kapitalizmu i walka z nim trwa nadal. Gdyby si o­na powiod豉, neosocjalizm m鏬豚y zahamowa proces tworzenia bogactwa, za wynik貫 st康 niezadowolenie mog這by podwa篡 istniej帷e spo貫czne struktury i polityczne instytucje. Korporacjonizm (stato corporativo), kt鏎y jest hybryd marksistowskiego b康 pseudomarksistowskiego uniwersalnego socjalizmu, znajduje uznanie w鈔鏚 znacznej cz窷ci partyjno-politycznego spektrum. W豉dza popieraj帷ego producenta triumwiratu: rz康u, pracodawc闚 i zwi您k闚 zawodowych jest nieprzyjazna konsumentowi i podwa瘸 dynamiczne zalety rynk闚. Ten iluzoryczny, zorientowany na monopolizacj, "konsensus" jest w istocie rzeczy stacj po鈔edni na drodze do socjalizmu. Konsensus ten doprowadzi do zdeformowania produkcji, konsumpcji i inwestycji, os豉bi przedsi瑿iorczo嗆, innowacyjno嗆 i znaczenie indywidualnego wysi趾u. Mo瞠 o­n jednak okaza si atrakcyjny dla elit. Poniewa uprzywilejowane grupy nacisku d捫 do zachowania nabytych praw, arterie swobodnego przep造wu towar闚 i us逝g mog ulec stwardnieniu i zw篹eniu. Zbiurokratyzowana w豉dza stawia kolektyw ponad jednostk i jej wolno軼i. Schumpeterowskiej "statystycznej 鈍iadomo軼i" nadaje si wi瘯sze znaczenie ni 鈍iadomo軼i jednostki. "Brzydki", kapitalistyczny "laissez faire" zast瘼uje si aroganckim "savoir fair" - przywilejem uzurpowanym przez funkcjonariuszy, nie zawsze przy tym m康rych.

Neosocjalizm pojawia si w wielu pozorowanych postaciach. D捫y o­n do kolektywistycznej dy篡rystycznej gospodarki, r闚no軼i efekt闚 i uniwersalnego dobrobytu. Efektem tego uniwersalizmu jest zale積o嗆 od pa雟twa i jego bezwzgl璠nej biurokracji, kt鏎a zapomina, 瞠 powinna pe軟i rol s逝瞠bn. Jej celem jest zapewnienie uniwersalnej opieki spo貫cznej wszystkim, nie za tym, kt鏎zy jej potrzebuj. Tworzenie spo貫cznych sklep闚 jest wa積iejsze ni ocena spo貫cznych potrzeb. Zwi瘯szaj si koszyki rozdzielanych d鏏r i us逝g, wszyscy staj si beneficjentami. Poniewa zaspokojenie wszystkich ludzkich potrzeb staje si konieczno軼i polityczn, polityczny proces cechuje brak uczciwo軼i. Rz康, kt鏎y obiecuje ludziom wszystko, czego si domagaj musi zabra ludziom wszystko, co posiadaj. R闚no嗆 efekt闚 zmienia stosunek do pracy i wysi趾u. Wi瘯sz rol odgrywa podzia bogactwa ni jego tworzenie. Poniewa w naturalnych warunkach r闚no嗆 nie istnieje, nale篡 j wymusi. Kolektywny przymus zast瘼uje indywidualny wysi貫k i zapobiegliwo嗆. Centralnie kierowana i planowana gospodarka zawodzi na skutek niew豉軼iwej alokacji zasob闚 i niskiej produktywno軼i. Wady te doprowadzi造 do za豉mania si pot篹nego Zwi您ku Sowieckiego. Jednak jego hybryda - dyry篡styczna gospodarka, posiada jednak nadal wielu zwolennik闚. Odmienny pogl康, 瞠 publiczne kierowanie gospodark ogranicza indywidualny i spo貫czny dobrobyt, atakuj o­ni szermuj帷 takimi chwytliwymi has豉mi jak "socjalizm rynkowy", "rynki socjalistyczne" czy "spo貫czny rynek". Poniewa has這 "rynek" sta這 si modne, s這wo to jest nadu篡wane przez ludzi pragn帷ych ukry to, co przesta這 by modne. Czy jednak socjalizm i/lub neosocjalizm jest do pogodzenia z demokracj? Cho wolne rynki mog funkcjonowa w systemach autokratycznych, trudno wyobrazi sobie demokracj bez wolnych b康 w miar wolnych rynk闚. Pa雟two jest suwerenem autokratycznym, rynek - suwerenem demokratycznym.(...).

STANY ZJEDNOCZONE EUROPY

Przed i w trakcie zawierania Traktatu w Maastricht, 11 rz康闚 (przy poparciu spo貫cze雟twa Zjednoczonego Kr鏊estwa) o鈍iadczy這, 瞠 pragn utworzenia federalnego pa雟twa, Stan闚 Zjednoczonych Europy. Jest to przedsi瞝zi璚ie ryzykowne bez wzgl璠u na to, czy zostanie o­no zrealizowane przez bezpo鈔ednie przekazanie konstytucyjnych uprawnie (Scylla) czy te przez zastosowanie metody zast瘼czej (Charybda), tzn. za po鈔ednictwem Eurobanku i wprowadzenia wsp鏊nej waluty. Zawarte w 1815 roku represyjne "安i皻e Przymierze" usi這wa這 rz康zi Europ wed逝g przez siebie ustalonych zasad. Castlereagh nazwa to "wznios造m mistycyzmem i nonsensem", podczas gdy Wielka Brytania trzyma豉 si na uboczu. Jedena軼ie zrzeszonych we Wsp鏊nocie Europejskiej demokratycznych pa雟tw nie przypomina tego tworu. Czy jednak nie powstaje obecnie jego dwudziestowieczna, bardziej integruj帷a, "post瘼owa wersja"? Poj璚ie narodowej to窺amo軼i zosta這 zinstytucjonalizowane w 1789 roku w uchwalonej w trakcie rewolucji francuskiej Deklaracji Praw Cz這wieka i Obywatela. Jej artyku 3 g這si, 瞠 "wszelka w豉dza pochodzi od narodu". 毒鏚貫m suwerenno軼i jest nar鏚, a nie sprawuj帷e rz康y instytucje pa雟twowe. Pozbycie si suwerenno軼i mo瞠 doprowadzi do unicestwienia narodu. Sztandar samookre郵enia narod闚 zosta wzniesiony podczas rewolucji 1848 r. P騧niej zasada ta zosta豉 stanowczo potwierdzona przez Prezydenta Wilsona, kt鏎y po I wojnie 鈍iatowej wprowadzi j w 篡cie. Prawo do samostanowienia narod闚 zaliczono do grona swob鏚 demokratycznych. W 1945 r. zosta這 o­no potwierdzone w Ja販ie, gdzie uzgodniono, 瞠 zasada samostanowienia zostanie zrealizowana przez przeprowadzenie "wolnych wybor闚". P騧niej porozumienie to zosta這 z豉mane przez Rosj Sowieck.

W roku 1989 wyzwalaj帷e si kraje Europy Wschodniej uzna造, 瞠 samostanowienie jest 軼i郵e powi您ane z demokracj i 瞠 nale篡 d捫y do realizacji obu tych cel闚 jednocze郾ie. Suwerenno嗆 pa雟twa narodowego zosta豉 uznana za podstaw demokracji. Pa雟twa Europy Wschodniej i kraje ba速yckie odzyska造 ponownie sw niezale積o嗆 przez samookre郵enie. Stworzy這 to prawne uzasadnienie dla zjednoczenia Niemiec. Kraj mo瞠 zosta podbity b康 te sam si unicestwi. To ostatnie czyni kraj, kt鏎ego pa雟two opiera si na "zasadzie powszechnej suwerenno軼i" i pozbywa si swych podstawowych prerogatyw. Czy Wielka Brytania i inne kraje europejskie s sk這nne (i zdolne) do uczynienia z "Europy" jednego narodu? Czy to pami耩 o wojnie i spowodowanych przez ni nieszcz窷ciach sprawi豉, 瞠 mog豉 si wykszta販i tak wyidealizowana wizja Stan闚 Zjednoczonych Europy i 瞠 pos逝guj帷 si racjonalnymi przes豉nkami mo積a by這 przedstawi ustrojowe abstrakcje, tak jak gdyby by造 to sensowne rozwi您ania? Czy wyidealizowana uniwersalno嗆 jest w豉軼iwym i po膨danym rozwi您aniem, kt鏎e umo磧iwi zako鎍zenie spor闚 pomi璠zy 12 (a mo瞠 wi璚ej) narodami? Czy mo積a zapewni pok鎩 w Europie przechodz帷 do porz康ku dziennego nad ich odwiecznym d捫eniem do samostanowienia, kt鏎e z definicji nie jest agresywne? Cz瘰to "wielkie" idee ponosz kl瘰k, gdy w trakcie ich realizacji ujawniaj si ich konsekwencje.

Powabny idealizm, jak twierdzi Birkenhead, mo瞠 "zdegenerowa si i przekszta販i w 鄉iertelne niebezpiecze雟two". Czy jest mo磧iwe, 瞠by 11 (b康 12) pa雟tw Wsp鏊noty Europejskiej tak si zestarza這, 瞠 ich serca nie bij ju wraz z ich narodami i 瞠 pragn o­ne przekaza uniwersalnej Europie swe tradycje i g喚boko zakorzenione poczucie lojalno軼i? Odkr璚enie kurka dla utajonego idealizmu niekoniecznie musi wyzwoli nadzieje na 鈍ietlan przysz這嗆. R闚nie dobrze mo積a hodowa idea造 na gruncie wizji opartej na wsp馧pracy wsp鏊noty i nie prowokowa koszmarnych zniszcze, jakie mog spowodowa narzucone instytucje. Brytyjski sceptycyzm co do wynik闚 tego przedsi瞝zi璚ia nie wynika ani z wybuja貫go nacjonalizmu, ani te z "ma這stkowego englandyzmu". Anglia (wraz ze Szkocj i Wali) jest jedynym du篡m europejskim mocarstwem, kt鏎e od czas闚 鈔edniowiecza nie d捫y這 do rz康zenia ca陰 Europ, ani nawet jej cz窷ci. Nie ma o­na poczucia winy, kt鏎e wymaga aktu pokuty za dokonan w przesz這軼i agresj. Nie towarzyszy temu emocjonalne d捫enie do zastosowania uzdrawiaj帷ego panaceum, jakim mo瞠 by sklejenie w jedn totaln ca這嗆 wszystkich kraj闚 Europy. Wielka Brytania nie mo瞠 jednak odrzuci nie branej pod uwag przez pozosta造ch partner闚 mo磧iwo軼i, 瞠 federacyjne przedsi瞝zi璚ie mo瞠 zasia ziarna samodestrukcji, gdy w trakcie realizacji tego przedsi瞝zi璚ia ujawni si jego puste oblicze.

W tym wszystkim s這wo "federalny" s逝篡 jako zas這na dla zamiaru utworzenia jednego pa雟twa europejskiego, stworzenia nowej narodowej to窺amo軼i i jednego narodu, kt鏎y b璠zie zdolny do zmiany dotychczasowego poczucia lojalno軼i. Osi庵ni皻y w 1971 r. przez Bismarcka sukces, kt鏎y polega na tym, 瞠 najpierw powsta這 niemieckie pa雟two, a potem nar鏚 niemiecki, nie mo瞠 by uznany za precedens, poniewa ludno嗆 wszystkich uczestnicz帷ych w zjednoczeniu Niemiec kraj闚 pos逝giwa豉 si tym samym j瞛ykiem, posiada豉 wsp鏊n kultur i wiele innych wsp鏊nych cech. Mimo to Bismarck musia przezwyci篹a trudno軼i zwi您ane z "kulturkampfem" pomi璠zy dwiema chrze軼ija雟kimi religiami. Mog這by go spotka niepowodzenie gdyby w Niemczech istnia造 r騜nice j瞛ykowe, z jakimi mamy do czynienia w Europie. Bismarck zdawa sobie spraw z roli j瞛yka, gdy skar篡 si, 瞠 "najbardziej istotnym faktem w nowo篡tnej historii Europy jest to, 瞠 P馧nocna Ameryka pos逝guje si j瞛ykiem angielskim".

Hitler by eurofederalist, gdy w roku 1936 powiedzia, 瞠 "nie jest rzecz rozs康n wierzy, 瞠 w tak ma造m domu, jakim jest Europa, mo積a mie r騜ne koncepcje s逝szno軼i". Obecnie wi瘯szo嗆 spo鈔鏚 zrzeszonych we Wsp鏊nocie Europejskiej pa雟tw d捫y do zrealizowania idei eurofederalizmu drog porozumienia. Marksistowski socjalizm oraz inne totalitarne systemy, takie jak np. hitlerowski, przekszta販aj ludzi w masy. Swobody demokratyczne zamieniaj ludzi w jednostki. Czy Stany Zjednoczone Europy zredukuj jednostki do roli pe軟ych niech璚i poddanych? Ju teraz wysuwane s pretensje w stosunku do natr皻nej brukselskiej biurokracji, mimo i jej w豉dza rozci庵a si jedynie na cz窷 gospodarki. Gdy wszystkie istotne rz康owe czynno軼i zostan sfederalizowane, obiekcje dramatycznie wzrosn. Biurokracja b璠zie postrzegana jako klasyczny przeciwnik rynku, jako zaw豉szczenie w豉dzy pod mask demokracji. Montesquieu kiedy powiedzia, 瞠 "Europa jest geniuszem wolno軼i". Czy poczucie wolno軼i przetrwa w nowej Europie, z這穎nej z zapakowanych do jednej skrzyni narod闚, kt鏎e walczy造 o sw niepodleg這嗆 w imi wolno軼i?

Nieuniknione w ramach ponadnarodowego pa雟twa ujednolicenie jest wrogiem wolno軼i. Jest o­no sprzeczne ze sformu這wanym przez Kanta imperatywem r騜norodno軼i, kt鏎a pozwala na zachowanie wolno軼i. Wszystkie nowoczesne pa雟twa narodowe opieraj si na okre郵onych historycznych fundamentach. Spoisto嗆 tym spo貫cze雟twom zapewnia to窺amo嗆 narodowa, kultura, koegzystencja i 鈍iadomo嗆 posiadania wsp鏊nej tradycji. Te 篡ciodajne nurty nie dadz si uj望 w statystycznych, mierzalnych wska幡ikach. Nie mo積a nakaza narodowi, by pozby si swej lojalno軼i i to窺amo軼i na rzecz tej chwalebnej budowli. Jej wygl康 zewn皻rzny mo瞠 wydawa si atrakcyjny, nie ma w niej jednak bij帷ego serca. Poniewa niczego nie podejrzewaj帷e i niepoinformowane spo貫cze雟twa s oszukiwane, daleko id帷e ustrojowe zmiany mog spowodowa wybuch ukrytych animozji.

Burke twierdzi, 瞠 "spo貫cze雟two stanowi 篡wy, zdeterminowany przez histori organizm". Narody s organizmami, a nie mechanizmami, kt鏎ymi b璠zie mo積a manipulowa w nowym ustrojowym mieszkaniu. Narodowe formacje rozwijaj si organicznie. Po陰czenie ich wi璚 w nowe mi璠zynarodowe formacje wymaga rozlu幡ienia istniej帷ych struktur, wykorzenienia tradycji i historycznie ukszta速owanego poczucia lojalno軼i. W przesz這軼i, pr鏏y tworzenia super doskona造ch rozwi您a ko鎍zy造 si katastrof. Terytorium samo przez si nie tworzy narodu. Trac帷 sw suwerenno嗆 po陰czone w federacj pa雟twa staj si pustymi skorupami, podobnie jak pa雟twa pozbawione terytorium. Handluj帷 suwerenno軼i rz康y nie przekazuj lojalno軼i swych mieszka鎍闚. Wykonuj帷 swe centralne funkcje federalne pa雟two zamiesza w kotle potencjalnych konflikt闚, podgrzewaj帷 historyczne animozje i utajone antagonizmy. Wbrew oczekiwaniom zwolennik闚 integracji ujawni si g喚boko zakorzenione urazy, wybuchn nami皻no軼i skierowane przede wszystkim przeciwko najsilniejszemu krajowi. Bardziej zdrowym rozwi您aniem mog這by by po陰czenie eksperymentu z tradycj, lecz - jak ostrzega Burke - nie mo積a zast瘼owa jednego przez drugie. Mo積a bowiem zniszczy jednocze郾ie i suwerenno嗆, i demokracj.

Nie znamy przyk豉du przetrwania federalnego pa雟twa z這穎nego z r騜nych narodowo軼i. Los federalnych wielonarodowych pa雟tw, takich jak Zwi您ek Sowiecki i Jugos豉wia stanowi budz帷e groz ostrze瞠nie. W pierwszym przypadku po 70 latach, w drugim - po 45, wybuch antagonizm闚 doprowadzi do upadku tych federacyjnych konstrukcji, z perspektyw, 瞠 przysz這嗆 ich mo瞠 by jeszcze gorsza. Wielonarodowa struktura imperi闚 austriackiego i ottoma雟kiego sta豉 si powodem wstrz御闚, kt鏎e po I wojnie 鈍iatowej doprowadzi造 do ich dezintegracji. Szwajcaria tworzy豉 konfederacj przez 700 lat, by p騧niej przekszta販i si w pa雟two federalne. R騜nice wyznaniowe i j瞛ykowe spowodowa造 jednak, 瞠 w latach 40. XIX w. kraj ten musia prze篡 wojn domow. Niemcy s pa雟twem federalnym zamieszka造m przez jeden, m闚i帷y tym samym j瞛ykiem nar鏚. Nowe pa雟two, Stany Zjednoczone Europy, kt鏎e ma stanowi konglomerat dot康 suwerennych pa雟tw, nie b璠zie posiada這 stworzonej przez histori spoisto軼i. B璠zie o­no pozbawione 陰cznika, jakim jest wsp鏊ny j瞛yk, bezpo鈔ednich zwi您k闚 z obywatelami, spo貫cznej stabilno軼i i instynktownego poparcia. Im bardziej 軼is豉 b璠zie integracja, tym wi璚ej pojawi si okazji do wybuchu konflikt闚. Ju teraz realizacja politycznych cel闚 negatywnie oddzia逝je na funkcjonowanie rynku.(...)

.: Powr鏒 do dzia逝 NR 72, 8 LISTOPADA 1998 R. :: Powr鏒 do spisu tekst闚 :.

4 Festiwal Muzyki Polskiej, Moskwa

 

Last Night of the Proms

 

Logowanie

 




 


Problemy z logowaniem?

Jeszcze nie masz konta?
·Zarejestruj si!


Copyright by Krakowskie Towarzystwo Przemys這we
Al. S這wackiego 64, 30-004 Krak闚
Adres do korespondencji:
ul. Basztowa 3/2, 31-134 Krak闚
tel./fax: +48 12 633 55 35, kom.: +48 508 098 800, e-mail: katepe@ktp.org.pl
PKO BP S.A. I ODDZIA KRAK紟 nr 12 1020 2892 0000 5502 0117 1560

Powered by the AutoTheme HTML Theme System
Page created in 0,051530 Seconds