Krakowskie Towarzystwo Przemys這we

KTP mecenasem kultury

 

Online

 
Obecnie jest 2 i 0 online.

Mo瞠sz zalogowa si lub zarejestrowa nowe konto.

安iatowe do鈍iadczenia w reformowaniu system闚 emerytalnych, Krzysztof Ostaszewski
.: Data publikacji 17-Cze-2007 :: Ods這n: 4452 :: Recenzja :: Drukuj aktualn stron :: Drukuj wszystko:.

Kryzys system闚 emerytalnych na 鈍iecie stopniowo staje si dominuj帷ym problemem gospodarczym wi瘯szo軼i kraj闚. Nawet rozwijaj帷a si dynamicznie gospodarka ameryka雟ka ma problemy z ud德igni璚iem ci篹aru 鈍iadcze emerytalnych pokolenia urodzonego po drugiej wojnie 鈍iatowej. Raport aktuariuszy ameryka雟kiego systemu Social Security za陰czony do rekomendacji Komisji Doradczej, opublikowanych w styczniu 1997 roku, stwierdza 瞠 ameryka雟ki system emerytalnych ubezpiecze spo貫cznych ma deficyt aktuarialny na poziomie ponad 2% p豉c (czyli wi瘯szy ni w roku 1983, gdy Prezydent Reagan zorganizowa specjaln komisj pod przewodnictwem Alana Greenspana, kt鏎ej zadaniem by這 uzdrowienie systemu; sytuacj uwa瘸no w闚czas za krytyczn).

G喚boki i niespodziewany kryzys gospodarczy w Azji w 1997 roku przyczyni si do znacznego os豉bienia azjatyckiej alternatywy dla ubezpiecze spo貫cznych na wz鏎 Bismarcka. W Azji, cho nie tylko w Azji, ale i w Afryce, u篡wany jest centralny rz康owy obowi您kowy fundusz oszcz璠no軼iowy, po angielsku zwany "Provident Fund". Szczeg鏊nie zasobny jest Provident Fund w Singapurze. Jest o­n, z jednej strony, miejscem dla oszcz璠no軼i ludno軼i a z drugiej strony, 廝鏚貫m kredytu dla projekt闚 inwestycyjnych popieranych przez pa雟two. W krajach afryka雟kich fundusze takie wielokrotnie jednak doprowadza造 do masowej korupcji i nadu篡. W Azji przyczyni造 si o­ne do przeinwestowania gospodarki, czyni帷 kredyt zbyt 豉two dost瘼nym dla instytucji o dobrych powi您aniach z rz康em. Jest ciekawe, 瞠 obecny przewodnicz帷y ameryka雟kiego banku centralnego Alan Greenspan wielokrotnie by krytykowany za uczynienie kredytu dla biznesu w Ameryce zbyt kosztownym i zbyt trudno osi庵alnym (do niedawna popularne by這 podawanie Japonii i reszty Azji jako przyk豉du alternatywy dla sk徙ego Greenspana, ale od po這wy ubieg貫go roku takie narzekania jakby ucich造).

Istnieje obecnie r闚nie wiele kraj闚 na 鈍iecie, gdzie kryzys emerytalny przesta zaprz徠a polityk闚 i obywateli. Najlepszym tego przyk豉dem jest oczywi軼ie Chile, kraj kt鏎y sta si liderem w dziedzinie reformy emerytalnej. Prywatyzacyjna reforma ubezpiecze spo貫cznych przeprowadzona zosta豉 w wielu innych krajach, cho nie zawsze dok豉dnie na mod喚 chilijsk. Raport Banku 鈍iatowego "Averting the Old Age Crisis" z 1994 roku poleca rozwa瞠nie reformy prywatyzacyjnej wszystkim krajom.

Reforma wzorowana na chilijskiej przeprowadzona zosta豉 w Argentynie, Peru i - od 1 lipca 1997 - roku w Meksyku. Podkre郵i tu nale篡, 瞠 prywatyzacja w Meksyku ma wielkie znaczenie propagandowe, gdy w wielu sprawach kraj ten jest liderem Ameryki ζci雟kiej. Reforma chilijska to pe軟a prywatyzacja oszcz璠no軼i emerytalnych, gdzie ka盥y obywatel ma w豉sne konto, obowi您kowe, ale zwolnione od podatku dop鏦i obywatel nie uzbiera sumy wystarczaj帷ej na emerytur (tym samym "zwalniaj帷" pa雟two z obowi您ku utrzymywania go jako emeryta). Jednocze郾ie pa雟two gwarantuje wszystkim obywatelom minimaln emerytur, bez wzgl璠u na to jak im si powiod這 w inwestowaniu 鈔odk闚 na ich indywidualnych kontach, ale tylko na tyle, na ile ich prywatna emerytura nie wystarcza na to minimum socjalne.

Odmienna, anglosaska w stylu, reforma zrodzi豉 si w Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii. W latach osiemdziesi徠ych rz康 Margaret Thatcher pozwoli prywatnym obywatelom na sk豉danie ich 鈔odk闚 emerytalnych na konta prywatne, zamiast odprowadzania ich do pa雟twowego systemu ubezpiecze spo貫cznych, utrzymuj帷 przy tym uprzywilejowany status podatkowy takich prywatnych kont emerytalnych. Jednocze郾ie ka盥y obywatel ma zagwarantowan minimaln emerytur pa雟twow, nie poprzez dop豉t do prywatnego konta (jak w Chile), lecz poprzez wyp豉canie wszystkim (nawet bogatym) takiej emerytury socjalnej z bie膨cego bud瞠tu pa雟twa. Nowa Zelandia posz豉 jeszcze dalej, likwiduj帷 wszelkie przywileje podatkowe kont emerytalnych i traktuj帷 je na r闚ni z innymi kontami, jednocze郾ie gwarantuj帷 wszystkim emerytom minimum socjalne z bie膨cego bud瞠tu, ale tylko minimum socjalne. Spowodowa這 to efektywne wycofanie si instytucji pa雟twa z polityki emerytalnej w Nowej Zelandii, co jest postaw wielce libertaria雟k i anglosask, pewnie trudniejsz do przyj璚ia w wielu krajach europejskich i latynoskich kulturach pozostaj帷ych pod wp造wem Europy (jak Chile czy Meksyk).

Czego mo瞠 si nauczy Polska z do鈍iadcze tych kraj闚 czy te z do鈍iadcze kraj闚 o rozbudowanym systemie prywatnych emerytur, jak Stany Zjednoczone i Kanada? Postaramy si odpowiedzie na to pytanie, jednocze郾ie poruszaj帷 kilka kwestii istotnych dla zrozumienia prywatyzacji ubezpiecze spo貫cznych.

Dlaczego reforma?

Przede wszystkim musimy si postara zrozumie, dlaczego potrzebna jest reforma. W debatach na temat kryzysu ubezpiecze spo貫cznych na 鈍iecie najcz窷ciej podawan przyczyn jest bankructwo system闚 pa雟twowych. K這pot z tym argumentem polega na tym, 瞠 cho jego zwolennicy maj jak najbardziej uczciwe i ekonomicznie solidne intencje, jest o­n nieprawdziwy. Pa雟two zbankrutowa nie mo瞠, cho mo瞠 oczywi軼ie zag這dzi miliony swoich obywateli, pozostaj帷 mimo wszystko wyp豉calnym. Rzadko kto jeszcze pami皻a, 瞠 tak w豉郾ie polityk prowadzi Nicolae Caucescu w latach osiemdziesi徠ych. Gdyby to by這 w istocie tak proste, 瞠 niedobrze gospodaruj帷e pa雟twa bankrutuj, wiele problem闚 鈍iata by這by rozwi您ane na dobre. Korea P馧nocna zbankrutowa豉, podobnie jak Kuba, ale nie oznacza to wcale, 瞠 w wyniku tych bankructw nast徙i tam automatycznie jakie istotne zmiany. Je瞠li pa雟twu zabraknie pieni璠zy na emerytury, to pa雟two ma wiele mo磧iwo軼i wyj軼ia z tego kryzysu - mo瞠 te pieni康ze dodrukowa, mo瞠 og這si stan wyj徠kowy lub stan wojenny, mo瞠 aresztowa wszystkich obywateli domagaj帷ych si emerytur itd. Problemem nie jest bankructwo pa雟twa, problemem jest niepotrzebne ubo瞠nie spo貫cze雟twa i niszczenie struktury pa雟twa obywatelskiego. Pami皻ajmy wi璚, by nie ba si bankructwa, jako 瞠 w por闚naniu z Kub czy sk豉dk na ubezpieczenia spo貫czne na poziomie 80% zarobk闚, bankructwo mo瞠 by optymistyczn alternatyw.

Reforma ubezpiecze spo貫cznych, czyli - unikaj帷 politycznych eufemizm闚 - reforma pa雟twowego systemu emerytalnego jest potrzebna dla tych samych powod闚, dla kt鏎ych jest potrzebna prywatyzacja wszystkich innych dziedzin produkcji. Prywatna przedsi瑿iorczo嗆 produkuje wi璚ej i lepiej ni centralnie sterowana gospodarka planowa. Emerytury pa雟twowe to jeszcze jeden wyraz pa雟twowej w豉sno軼i 鈔odk闚 produkcji. Wyniki s podobne do pa雟twowej produkcji papieru toaletowego - papieru (pieni璠zy na emerytury) nie ma i trzeba ten papier (emerytury) za豉twia poprzez doj軼ia do polityk闚. A przecie jest to niepotrzebne. Mo磧iwe jest stworzenie powszechnego systemu emerytalnego zapewniaj帷ego prywatne zyski inwestycyjne z pa雟twow gwarancj wyp豉calno軼i, jak w Chile i Wielkiej Brytanii.

Co wi璚ej, pa雟twowy system emerytalny staje si elementem gry politycznej, stwarzaj帷 postawy roszczeniowe, czyni帷 emeryt闚 pionkami w grze politycznej. Wielko嗆 emerytur widziana jest jako funkcja odg鏎nych przydzia堯w od polityk闚, cho obiektywnie rzecz bior帷 pieni康ze dla emeryt闚 tak czy inaczej musz pochodzi od os鏏 obecnie pracuj帷ych czy to w postaci sk豉dki p豉conej pa雟twu przez pracodawc lub pracownika, czy te w postaci zysk闚 i dywidend firm, w kt鏎e zainwestowali kiedy obecni emeryci, czy te w ko鎍u z odsetek uzyskanych przez banki i instytucje finansowe przez udzielanie po篡czek firmom i osobom fizycznym. Kto musi na emerytury zapracowa, wi璚 wi瘯sze zatrudnienie winno by popierane przez emeryt闚, podczas gdy pa雟twowy system wysokich sk豉dek na emerytury powoduje spadek zatrudnienia i rozszerzenie grupy roszczeniowej o bezrobotnych. Pa雟twowy system emerytur wytwarza mit rzekomej walki o te same pieni康ze mi璠zy m這dym i starym pokoleniem, gdy w istocie emerytom powinno zale瞠 na jak najni窺zej sk豉dce emerytalnej, by pozosta貫 鈔odki mo積a by這 u篡 na zatrudnienie jak najwi瘯szej ilo軼i m這dych ludzi, jako 瞠 wszystko, co emeryci konsumuj musi by przez nich wytworzone. Ka盥e stracone miejsce pracy to mniej chleba dla emeryt闚, ka盥y bezrobotny to utracona nadzieja na lepszy byt rencist闚.

Na domiar z貫go, poniewa emerytury pa雟twowe s cz窷ci polityki spo貫cznej, z regu造 emerytom op豉ca si by biednym lub "oficjalnie biednym", by kwalifikowa si do wy窺zych 鈍iadcze socjalnych, tym samym pobudzaj帷 konsumpcj, zmniejszaj帷 stop oszcz璠no軼i w gospodarce i ponownie uderzaj帷 w miejsca pracy dla m這dych. Te z kolei trzeba stworzy z nowych inwestycji, na kt鏎e potrzebne s oszcz璠no軼i obywateli (oczywi軼ie mo積a te twierdzi, 瞠 pa雟two za obywatela zaoszcz璠zi, jak to robi這 w afryka雟kich i azjatyckich Provident Funds, ze znanymi wynikami).

Prywatyzacja emerytur jest potrzebna, bo pa雟twowa w豉sno嗆 鈔odk闚 produkcji jest zar闚no niepraktyczna (s豉be wyniki produkcyjne) jak i nieetyczna (zmuszanie milion闚 do po鈍i璚ania si dla rzekomo humanitarnych cel闚, cho nie s o­ne realizowane).

Gro嬌y prywatyzacji: co robiono 幢e na 鈍iecie?

Prywatyzacja oznacza przede wszystkim, 瞠 oszcz璠no軼i emerytalne znajd si w sektorze prywatnym. B璠zie to mia這 pewne oczywiste konsekwencje, kt鏎ych powinni鄉y by 鈍iadomi. Gazety brytyjskie pe軟e s obecnie historii o nieodpowiednim sprzedawaniu emerytur. O co tu chodzi? W znacznym stopniu jest to wykorzystanie okazji, by odegra si politycznie na Partii Konserwatywnej, ale warto zrozumie ten problem. Ot騜 prywatne firmy emerytalne b璠 zawsze zaanga穎wane w agresywne praktyki marketingowe. Mo瞠 to oznacza niepe軟e podawanie informacji klientom, a nawet sprzedawanie klientom wyrob闚, kt鏎e nie s im potrzebne. W systemie prywatnych emerytur pa雟two uzyskuje nowe i bardzo wa積e zadanie jasnego i przejrzystego sformu這wania regu gry i wymagania przestrzegania tych regu. Firmy finansowe powinny podawa klientom informacj o swoich produktach. Pa雟two ma prawo wymaga, by informacja taka by豉 prawdziwa. Czy firmy te powinny te podawa informacj o wyrobach konkurent闚? W Stanach Zjednoczonych wymaga si, by klient zamierzaj帷y zmieni polis ubezpieczeniow na 篡cie z jednej firmy do drugiej by poinformowany nie tylko o zaletach nowej polisy, ale r闚nie, by firma oferuj帷a star polis mia豉 prawo na t now propozycj odpowiedzie i wyja郾i zalety istniej帷ej polisy. Czy pa雟two ma prawo a tak regulowa sprzeda? W Wielkiej Brytanii w przypadku prywatyzacji kont emerytalnych firmy zak豉daj帷e nowe konta cz瘰to nie w pe軟i informowa造 klienta co o­n traci poprzez zamkni璚ie starego konta. Po d逝giej debacie na ten temat ustalono jednak, 瞠 firmy inwestycyjne i ubezpieczeniowe, kt鏎e tak si zachowa造, b璠 musia造 wyr闚na te straty klientom.

Drugim popularnym zarzutem wobec prywatnego systemu emerytalnego s jego wysokie, w por闚naniu z systemem pa雟twowym, koszty obs逝gi kont, przede wszystkim spowodowane kosztami reklamy i marketingu. Ale pami皻a trzeba, 瞠 reklama i marketing to naturalne sk豉dniki gospodarki wolnorynkowej. Koszty reklamy papieru toaletowego w gospodarce polskiej w latach sze嗆dziesi徠ych by造 zerowe. Obecnie papier toaletowy bywa w Polsce reklamowany. Reklama kosztuje i jest cz窷ci ceny za jak papier toaletowy jest sprzedawany. Z drugiej strony, ponownie pojawia si pytanie o role pa雟twa w regulacji koszt闚 kont emerytalnych. Mo積a po prostu te koszty ograniczy, zabraniaj帷 firmom wydawania wi璚ej ni pewnego procentu aktyw闚 pod nadzorem. Mo積a, jak to jest praktykowane w Stanach Zjednoczonych w prywatnych planach emerytalnych, wymaga, by ka盥y klient otrzyma informacj o wielko軼i takich koszt闚 (w bie膨cym roku wprowadzono te wymaganie, by taka informacja by豉 napisana w j瞛yku przyst瘼nym dla mas, nie tylko dla prawnik闚). Mo積a te, jak to zrobiono w Chile, zmniejszy koszty samego inwestowania poprzez podanie firmom dozwolonych parametr闚 portfela inwestycyjnego, tym samym zmuszaj帷 firmy do lokowania 鈔odk闚 w niemal identycznym portfelu zawieraj帷ym znaczn cz窷 obligacji Skarbu Pa雟twa.

Ta ostatnia metoda obni瘸nia koszt闚 wi捫e si z jeszcze jedn gro嬌 systemu prywatnego - mo磧iwo軼i bankructwa firmy emerytalnej. Nadz鏎 ubezpieczeniowy w USA dzieli ryzyka powoduj帷e bankructwa na cztery rodzaje:

  • ryzyko utraty 鈔odk闚 przez spadek warto軼i lokat (np. krach na gie責zie);
  • ryzyko niewyp豉calno軼i z powodu z貫go policzenia 鈔odk闚 potrzebnych w przysz這軼i na wyp豉ty (nie ma tego ryzyka je郵i firma po prostu inwestuje 鈔odki klienta, ale jest o­no znaczne je郵i firma wyp豉ca klientowi gwarantowan przez firm do篡wotni emerytur);
  • ryzyko gwa速ownej zmiany stopy procentowej (za co w gruncie rzeczy odpowiedzialne jest pa雟two);
  • ryzyko nadu篡 i kradzie篡.

Pa雟two musi stworzy system nadzoru wyp豉calno軼i instytucji finansowych, nawet je瞠li nie gwarantuje tej瞠 wyp豉calno軼i (a tym bardziej je瞠li taka gwarancja istnieje). Z perspektywy czasu wydaje si, 瞠 w Chile zbyt wiele wagi przy這穎no do nakazu wzorcowego portfela inwestycyjnego dla firm emerytalnych, zmuszaj帷 je do kupowania d逝gu publicznego i tylko chilijskich papier闚 warto軼iowych w znacznej cz窷ci portfela. Po wielkim wzro軼ie do 1995 roku gie責a chilijska niemal 酥i przez ostatnie trzy lata, powoduj帷, 瞠 konta emerytalne maj bardzo ma造 przyrost w tym okresie. Gdyby te 鈔odki emerytalne mog造 by zainwestowane w USA przez ostatnie trzy lata, chilijscy emeryci byliby ponad dwa razy bogatsi. Szkoda. Wzorcowy portfel zainwestowany tylko we w豉snym kraju (cho Chile pozwala na troch inwestycji zagranicznych, ale ograniczenia s znaczne) mo瞠 by pomocny we wczesnej fazie reformy, ale na d逝窺z met powinien by zast徙iony odpowiednim systemem nadzoru wyp豉calno軼i, kontroluj帷ym wszystkie wymienione powy瞠j ryzyka. Obecny trend mi璠zynarodowy w regulacji wyp豉calno軼i to wymaganie wi瘯szego kapita逝 w豉snego od firm o wi瘯szym ryzyku. Takie rozwi您anie jest du穎 bardziej racjonalne. Jaka forma nadzoru wyp豉calno軼i firm, cho nie w postaci codziennego dogl康ania spraw firm, b璠zie istnia豉 po reformie. Musi to by forma respektuj帷a interesy firm i ich klient闚.

Wsp馧czesna teoria inwestycji jasno stanowi, 瞠 optymalny portfel inwestycyjny powinien by przynajmniej w pewnym stopniu zdywersyfikowany, szczeg鏊nie w kraju o relatywnie niewielkiej gospodarce (dywersyfikacja jest wi璚 wa積iejsza w Chile ni w USA, podobnie jest o­na wa積iejsza w Polsce ni w Wielkiej Brytanii). Je郵i sprywatyzowany system emerytalny w Polsce zostanie zmuszony do lokowania swego kapita逝 tylko w Polsce, b璠zie to uderzeniem w emeryt闚, zar闚no obecnych jak i przysz造ch.

Pami皻ajmy, 瞠 obywatele musz uwierzy, 瞠 na swych prywatnych kontach emerytalnych zarobi. Je郵i Polsk spotka jakie nieszcz窷cie gospodarcze, wa積e jest, by konta emerytalne Polak闚 nie ucierpia造 tak jak oszcz璠no軼i Korea鎍zyk闚 ulokowane na korea雟kiej gie責zie w 1997 roku. Je郵i obywatele nie b璠 wierzyli w mo磧iwo嗆 usk豉dania maj徠ku na kontach emerytalnych, mo積a oczekiwa takiego zachowania jakie pojawia si w鈔鏚 ubogich Chilijczyk闚, kt鏎zy ukrywaj swoje dochody, by nie musie oszcz璠za na emerytur i otrzyma minimaln emerytur od pa雟twa; taka emerytura im wystarcza, nie wyobra瘸j sobie, 瞠 byliby w stanie dorobi si znacznie wi璚ej w swoim 篡ciu. A przecie unikni璚ie takiej gry mi璠zy obywatelami a pa雟twem jest jedn z podstawowych motywacji dla prywatyzacji. Doda tu nale篡, 瞠 w Nowej Zelandii przyj皻o zasad ca趾owitego wycofania si pa雟twa z polityki emerytalnej w豉郾ie po to, by unikn望 zmuszana obywateli do oszcz璠zania (cho w Chile r闚nie obowi您ek oszcz璠zania jest wyeliminowany po osi庵ni璚iu odpowiedniego stanu konta).

Zwr鵵my te uwag na to, 瞠 przywileje podatkowe dla kont emerytalnych stwarzaj now sytuacj gry mi璠zy obywatelami a pa雟twem, kt鏎e stara si nak這ni obywateli do oszcz璠zania, a ci oszcz璠zaj tylko na kontach nieopodatkowanych, eliminuj帷 inne rodzaje oszcz璠no軼i co nie zawsze jest korzystne dla kraju (kapita na kontach emerytalnych mo瞠 mie mniejsze mo磧iwo軼i przenoszenia si do bardziej zyskownych przedsi瞝zi耩). Zar闚no obowi您kowe oszcz璠zanie, jak i ulgi podatkowe powinny by rozwa穎ne bardzo starannie i w d逝goterminowej perspektywie.

Na koniec warto doda uwag o jeszcze jednym 鈍iatowym do鈍iadczeniu, kt鏎e warte jest uwagi w Polsce. Nie jest to czynnik zwi您any z dzia豉lno軼i pa雟twa, lecz firm inwestycyjnych i ubezpieczeniowych, i poziomem zawodowym ich pracownik闚. Ameryka雟cy profesjonali軼i wytworzyli systemy prywatnych norm etycznych, z regu造 skodyfikowanych przez odpowiednie organizacje zawodowe i popartych systemem prywatnych egzamin闚 zawodowych. Przynios這 to wyra幡 popraw w sposobie traktowania klienta. Nie musi tego robi rz康, ale warto pami皻a, 瞠 w rozwini皻ym, konkurencyjnym przemy郵e uczciwo嗆 i etyka s atutami. Tego rodzaju podej軼ie do dzia豉lno軼i inwestycyjnej i ubezpieczeniowej powinno by wspierane i rozumiane przez pa雟two i organizacje spo貫czne.

.: Powr鏒 do dzia逝 NR 71, 30 LIPCA 1998 R. :: Powr鏒 do spisu tekst闚 :.

4 Festiwal Muzyki Polskiej, Moskwa

 

Last Night of the Proms

 

Logowanie

 




 


Problemy z logowaniem?

Jeszcze nie masz konta?
·Zarejestruj si!


Copyright by Krakowskie Towarzystwo Przemys這we
Al. S這wackiego 64, 30-004 Krak闚
Adres do korespondencji:
ul. Basztowa 3/2, 31-134 Krak闚
tel./fax: +48 12 633 55 35, kom.: +48 508 098 800, e-mail: katepe@ktp.org.pl
PKO BP S.A. I ODDZIA KRAK紟 nr 12 1020 2892 0000 5502 0117 1560

Powered by the AutoTheme HTML Theme System
Page created in 0,059994 Seconds