Krakowskie Towarzystwo Przemys這we

KTP mecenasem kultury

 

Online

 
Obecnie jest 6 i 0 online.

Mo瞠sz zalogowa si lub zarejestrowa nowe konto.

Czy w Rosji i Ukrainie mo瞠 wybuchn望 kryzys finansowy?, Marek D帳rowski
.: Data publikacji 16-Cze-2007 :: Ods這n: 2942 :: Recenzja :: Drukuj aktualn stron :: Drukuj wszystko:.

Ostatnia fala kryzys闚 finansowych w Azji Po逝dniowo-Wschodniej odbi豉 si niekorzystnie na gospodarce dw鏂h naszych wschodnich s御iad闚: Rosji i Ukrainy. Kraje te musz obecnie prowadzi tward walk przeciwko gro嬌ie za豉mania kursu w豉snych walut i niewyp豉calno軼i na rynku d逝gu publicznego. Gdyby ten czarny scenariusz si zi軼i, poci庵n掖by zapewne za sob tak瞠 kryzys bankowy i powr鏒 do wysokiej inflacji. Wysi貫k stabilizacyjny ostatnich lat zosta豚y zaprzepaszczony.

W odr騜nieniu od kraj闚 Europy 字odkowej i kraj闚 ba速yckich Rosja i Ukraina ustabilizowa造 swe gospodarki z op騧nieniem, maj帷 jeszcze w 1993 roku bardzo wysok inflacj (Ukraina nawet hiperinflacj). Jednak w 1997 roku obydwa kraje prze軼ign窸y Polsk w zbijaniu poziomu inflacji: na Ukrainie wynios豉 o要a oko這 10 proc. a w Rosji 11,5 proc. Specyfik kraj闚 by貫go Zwi您ku Radzieckiego, w szczeg鏊no軼i Rosji i Ukrainy, ale podobna sytuacja mia豉 miejsce w Kyrgyzstanie, Kazachstanie, Gruzji, Armenii, Mo責owie i Azerbejd瘸nie, jest to, 瞠 dochodzeniu do stabilizacji cenowej towarzyszy造 wysokie deficyty bud瞠towe.

Jak by這 mo磧iwe zwalczanie inflacji bez dostatecznego zdyscyplinowania polityki fiskalnej?

Na pocz徠ku transformacji w latach 1991-1992 zar闚no rejestrowane jak i nierejestrowane deficyty bud瞠towe w Rosji, Ukrainie i innych krajach regionu wynosi造 kilkana軼ie i wi璚ej procent PKB. Teraz deficyty Rosji i Ukrainy wynosz oko這 4-5 proc. PKB. Wielko軼i te s jednak wci捫 zbyt du瞠 z punktu widzenia mo磧iwo軼i ich d逝gofalowego finansowania, co wynika z niskiego poziomu monetyzacji tych gospodarek i s豉bo rozwini皻ego rynku finansowego. Poziom monetyzacji (stosunek masy pieni康za krajowego do PKB), odzwierciedlaj帷y stopie zaufania do waluty narodowej i systemu bankowego, wynosi w krajach b. ZSRR na og馧 nie wi璚ej, ni kilkana軼ie procent PKB (w Polsce ponad 25 proc. PKB, w Czechach oko這 80 proc. PKB). Jest oczywistym, 瞠 z powodu wysokiej inflacji w poprzednich latach, a tak瞠 du瞠go zakresu transakcji naturalnych i barterowych, nie mo瞠 o要 by wy窺zy.

Pocz徠kowo deficyty finansowane by造 emisj pieni篹n, ale od ko鎍a 1994 roku w Rosji, a w Ukrainie i innych krajach WNP od 1995 roku zacz掖 si rozw鎩 rynku bon闚 i obligacji skarbowych. Umo磧iwi這 to ograniczenie zakresu inflacyjnego finansowania deficytu fiskalnego.

Kolejnym czynnikiem, ograniczaj帷ym inflacyjny charakter deficytu bud瞠towego, sta豉 si pomoc finansowa mi璠zynarodowych organizacji finansowych i rz康闚 kraj闚 zachodnich. W grupie kraj闚 najbiedniejszych (Gruzja, Armenia, Kyrgyzstan, Mo責owa, Tad篡kistan, a poza d. ZSRR - Mongolia i Albania) by to czynnik o istotnym znaczeniu, tym bardziej, 瞠 znaczna cz窷 pomocy mia豉 charakter bezzwrotnych grant闚 lub niskooprocentowanych kredyt闚 o d逝gim okresie sp豉ty. Rosja i Ukraina r闚nie dosta造 znacz帷 pomoc ze 廝鏚e oficjalnych, z tym, 瞠 w mniejszym stopniu by造 to granty i ulgowe kredyty.

Wymienione wy瞠j 廝鏚豉 okaza造 si jednak niewystarczaj帷e dla zamkni璚ia luki finansowej - ju w 1996 r. Rosja i Ukraina zacz窸y prze篡wa powa積e k這poty z kontynuacj nieinflacyjnego finansowania deficytu bud瞠towego.

W Rosji, w okresie poprzedzaj帷ym bezpo鈔ednio wybory prezydenckie, przy ponad dwudziestoprocentowej inflacji, stopy dyskonta na bonach skarbowych si璕a造 stu kilkudziesi璚iu procent. Wprawdzie po wyborach nieco spad造, ale w wyniku niepewno軼i (choroba prezydenta, polityczne zawirowania) by造 nadal wysokie. Ju wtedy zacz皻o dotkliwie odczuwa zaciskaj帷 si p皻l zad逝瞠nia. Opr鏂z 鈍ie瞠go d逝gu kraj ten odziedziczy ca貫, wynosz帷e blisko sto miliard闚 dolar闚, zad逝瞠nie by貫go Zwi您ku Radzieckiego.

W闚czas otwarto rynek krajowych bon闚 skarbowych dla inwestor闚 zagranicznych, a rz康 Rosji zdecydowa si na emisj euroobligacji. Do Rosji p造n窸y r闚nie 鈔odki na rynek kapita這wy, zwi您any zar闚no z inwestycjami du篡ch prywatnych przedsi瑿iorstw rosyjskich, jak i z transakcjami prywatyzacyjnymi. Poprawie uleg bilans p豉tniczy, wzros造 rezerwy dewizowe, a w przypadku prywatyzacji bud瞠t pa雟tw uzyska dodatkowe wsparcie.

W wyniku zrealizowania tzw. opcji zerowej w rozliczeniach z Rosj aktyw闚 i pasyw闚 d. ZSRR Ukraina z chwil uzyskania niepodleg這軼i nie by豉 obci捫ona d逝giem publicznym, ale poczynaj帷 od 1992 roku wzr鏀 o要 do wysoko軼i oko這 30 proc. PKB. W ko鎍u 1996 roku da這 si zauwa篡 niebezpiecze雟two pu豉pki zad逝瞠nia na rynku bon闚 skarbowych. Podobnie jak w Rosji, zdecydowano si otworzy ten rynek dla prywatnych inwestor闚 zagranicznych. Zacz皻o r闚nie przygotowywania do emisji euroobligacji i tzw. samuraj bonds, jednak瞠 projekt闚 tych nie zd捫ono zrealizowa przed pierwsz fal kryzysu azjatyckiego.

W rezultacie Rosja i Ukraina, mimo, 瞠 nie poczyni造 post瘼u w ograniczaniu deficytu bud瞠towego w latach 1996-97, mog造 kontynuowa proces obni瘸nia inflacji i ograniczy skal monetarnego finansowania deficytu bud瞠towego.

I wreszcie kolejnym, cho nie najmniej wa積ym, czynnikiem obni瘸nia inflacji w Rosji, Ukrainie i innych krajach postradzieckich okaza豉 si by polityka wzgl璠nie stabilnych kurs闚 walutowych. Ta obserwacja wydaje si by wa積a dla Polski: wolniejszy proces dezinflacji w naszym kraju by spowodowany mi璠zy innymi niech璚i NBP do stabilizacji kursu i forsowaniem dewaluacji z這tego.

Z czego wynikaj problemy fiskalne?

Najkr鏂ej m闚i帷, wynikaj o要e z wolnego i niekonsekwentnego przebiegu reform. Badania por闚nawcze pokazuj, 瞠 istotny wp造w na sukces polityki fiskalnej ma radykalna liberalizacja gospodarki na samym pocz徠ku transformacji. Umo磧iwia o要a eliminacj dotacji, ulg podatkowych itp., pozwalaj帷 usun望 istotne 廝鏚這 deficytu bud瞠towego.

Kolejn przyczyn jest brak stabilno軼i politycznej, ci庵貫 konflikty pomi璠zy w豉dz wykonawcz i parlamentem, brak wykszta販onego systemu partii politycznych i cz瘰te wybory. W wypadku Rosji dodatkowym 廝鏚貫m s豉bo軼i w豉dzy jest federalna struktura pa雟twa, w kt鏎ej, przez brak kontroli nad bud瞠tami lokalnymi, ukszta速owa造 si przetargowe regu造 w dziedzinie finans闚 publicznych. R闚nie na Ukrainie, mimo 瞠 jest o要a pa雟twem unitarnym bud瞠ty lokalne i regionalne pozostaj cz瘰to poza efektywn kontrol w豉dzy centralnej.

Nast瘼nym czynnikiem jest s豉bo嗆 struktur pa雟twa w egzekwowaniu prawa i regulowaniu obrotu gospodarczego, 軼i庵alno軼i podatk闚 i ce, wyst瘼uje te korupcja. W szeregu krajach trudno軼i te wynikaj z konieczno軼i budowy struktur w豉snej pa雟twowo軼i od podstaw.

Wreszcie z powodu op騧nie w reformowaniu gospodarki i przeci庵aj帷ej si inflacji d逝go utrzymywa豉 si recesja, kt鏎a utrudnia豉 bilansowanie bud瞠tu pa雟twa; poprawa sytuacji fiskalnej Polski, S這wacji, W璕ier, Czech, S這wenii, a ostatnio tak瞠 kraj闚 ba速yckich w du瞠j mierze wynika z rozpocz璚ia wzrostu gospodarczego.

Przejawy kryzysu fiskalnego

W procesie planowania bud瞠towego pope軟ia si systematycznie b陰d zbyt optymistycznej prognozy dochod闚. Je郵i pocz徠kowo mog豉 by to pomy趾a techniczna, wynikaj帷a z trudno軼i prognozowania sytuacji gospodarczej i w konsekwencji fiskalnej, to z biegiem czasu nabra豉 o要a charakteru politycznego. Planuj帷 bud瞠t, respektuje si wska幡ik deficytu bud瞠towego (co jest cz窷ciowo wymuszone przez MFW, kt鏎y uzale積ia sw pomoc od respektowania tego kryterium), natomiast niedostateczne ci璚ia po stronie wydatk闚 rekompensuje si sztucznym zawy瞠niem prognozy dochodu. Oczywi軼ie po kilka miesi帷ach realizacji takiego bud瞠tu jest ju oczywiste, 瞠 dochody s niewystarczaj帷e i zaczyna si proces sekwestracji wydatk闚. Na og馧 przebiega to w spos鏏 chaotyczny, tzn. ani rz康, ani parlament nie chc bra na siebie odpowiedzialno軼i za redukcj wydatk闚 i udaj, 瞠 dochody kiedy si pojawi. Na Ukrainie np. wypracowano mechanizm codziennego dzielenia pieni璠zy, kt鏎e wp造waj na rachunki bud瞠towe, co wywo逝je chaos w instytucjach pa雟twowych, brak jakichkolwiek priorytet闚 w realizacji wydatk闚, za豉manie dyscypliny bud瞠towej i podatkowej, korupcj, itd. Powstaj wielomiesi璚zne zaleg這軼i w wyp豉cie wynagrodze sfery bud瞠towej, a tak瞠 rent i emerytur, wywo逝j帷 napi璚ia spo貫czne. Instytucje bud瞠towe wstrzymuj regulowanie rachunk闚 za dostawy energii, 篡wno軼i dla armii, uzbrojenia, rob鏒 budowlanych itp. Parali finansowy przenosi si na kolejne sektory gospodarki.

W obu krajach, ale przede wszystkim w Rosji, rz康 federalny (centralny), w豉dze regionalne i miejscowe oraz jednostki bud瞠towe, b璠帷 pod naciskiem lobbies politycznych, strajk闚, bez dostatecznej ilo軼i got闚ki, reguluj swoje zobowi您ania wekslami i innymi dokumentami d逝積ymi, kt鏎e nast瘼nie staj si przedmiotem obrotu. W 1996 roku w Rosji surogaty pieni篹ne uros造 do kilku procent PKB i sta造 si quasi pieni康zem. P騧niej, gdy reguluje si nimi podatki, sytuacja bud瞠towa dalej pogarsza si.

Faktyczny, skonsolidowany deficyt sektora publicznego, uwzgl璠niaj帷y zobowi您ania bud瞠t闚 wszystkich szczebli, funduszy pozabud瞠towych i jednostek bud瞠towych jest zatem wi瘯szy, ni rejestrowany deficyt kasowy, cho cz窷 tych zobowi您a nie jest p騧niej w og鏊e regulowana (pozwala na to s豉ba infrastruktura prawna).

Rosja i Ukraina maj du瞠 trudno軼i polityczne w reformie systemu podatkowego; od ponad roku rz康 rosyjski pr鏏uje przeforsowa w Dumie nowy kodeks podatkowy, a realizacja uchwalonych w ub. r. w parlamencie ukrai雟kim kilku kompromisowych ustaw podatkowych zosta豉 zawieszona na okres kampanii przedwyborczej.

Konsekwencje

Otwarcie si Rosji i Ukrainy na prywatne finansowanie zagraniczne i poda taniego kapita逝 kr鏒koterminowego na rynkach mi璠zynarodowych umo磧iwi這 im w pierwszej po這wie 1997 roku na unikni璚ie pu豉pki zad逝瞠nia. Nast徙i nawet spadek dyskonta na bonach skarbowych, a co za tym idzie pewne zmniejszenie koszt闚 obs逝gi d逝gu publicznego. Kryzys zosta jednak odroczony jedynie o rok.

Seria kryzys闚 azjatyckich nauczy豉 inwestor闚 wi瘯szej ostro積o軼i w inwestycjach na rynkach rozwijaj帷ych si (emerging markets), w tym i w Europie Wschodniej. W Rosji, poza problemami z obs逝g d逝gu publicznego, nast徙i這 wyra幡e przegrzanie rynku akcji, podobne do polskiego z pocz徠ku 1994 roku. Gwa速owny rozw鎩 rynku akcji w ostatnich dw鏂h latach spowodowa przyp造w kapita逝 zagranicznego, wzrost optymizmu i nadmuchanie balona cen, co musia這 sko鎍zy si korekt na tym rynku. Bezpo鈔edni impuls przynios這 za豉manie cen akcji w Hongkongu, a potem w Korei. Inwestorzy zagraniczni zacz瘭i wycofywa si z rynku akcji, co bardzo szybko przenios這 si na rynek bon闚 i obligacji skarbowych. Rz康 zacz掖 mie problemy z obs逝g d逝gu publicznego, a inwestorzy w przy酥ieszonym tempie zacz瘭i zamienia aktywa rublowe na walut obc i wycofywa kapita造 z Rosji.

Wkr鏒ce potem fala kryzysu finansowego dotkn窸a Ukrain. Kraj ten zacz掖 prze篡wa k這poty na rynku bon闚 skarbowych i na rynku walutowym ju we wrze郾iu i pa寮zierniku ub. r. w wyniku oddzia造wania czynnik闚 wewn皻rznych: zatrzymania reform, wy窺zego, ni oczekiwano, deficytu bud瞠towego i wstrzymania wsp馧pracy z MFW. Bodziec zewn皻rzny jedynie przyspieszy niekorzystne tendencje. Od listopada Narodowy Bank Ukrainy zacz掖 traci rezerwy walutowe w kwotach od kilkunastu do kilkudziesi璚iu milion闚 dolar闚 dziennie (przy rezerwach brutto Narodowego Banku Ukrainy przekraczaj帷ych 2 mld dolar闚). W Rosji te kwoty by造 odpowiednio wy窺ze, ale przy wy窺zym stanie rezerw, przekraczaj帷ym na pocz徠ku poziom 20 mld dolar闚.

Banki centralne obu tych kraj闚, chc帷 unikn望 dewaluacji, a tym bardziej niekontrolowanego za豉mania si kursu, co spowodowa這by paniczn ucieczk nie tylko zagranicznych ale i krajowych posiadaczy aktyw闚 finansowych od walut narodowych i prawdopodobnie skokowy wzrost inflacji, - przyst徙i造 do bardzo zdecydowanych dzia豉 obronnych. Jako pierwszy stopy procentowe i stop rezerw obowi您kowych podni鏀 Centralny Bank Rosji, a w kilka dni p騧niej podobn decyzj podj掖 Narodowy Bank Ukrainy. Oba rz康y musia造 tak瞠 podnie嗆 oferowan stop dyskonta od bon闚 skarbowych i obligacji. Jednak 鈔odki te okaza造 si niewystarczaj帷e, aby zatrzyma presj na dewaluacj.

Co dalej?

Aby unikn望 za豉mania si finansowego, Ukraina musi ograniczy wydatki pa雟twowe o oko這 5 proc. PKB w zaakceptowanym ju bud瞠cie na ten rok. Poniewa w marcu odb璠 si wybory parlamentarne, trudno tego dokona, wr璚z przeciwnie, podejmuje si postanowienia, kt鏎e jeszcze bardziej obci捫aj i tak ju nierealistyczny bud瞠t.

Oba kraje maj programy finansowania MFW i Banku 安iatowego, w Rosji jest to ostatni rok kredytu rozszerzonego finansowania, w wypadku Ukrainy, roczny program stand-by, kt鏎y jest rozwi您aniem kompromisowym, poniewa kraj ten nie by w stanie spe軟i warunku przyznania kredytu trzyletniego.

Pod wp造wem gro嬌y krachu finansowego oraz prawdopodobnych nacisk闚 politycznych ze strony kraj闚 G-7 MFW zgodzi si na zwi瘯szenie w okresie przedwyborczym emisyjnego finansowania deficytu bud瞠towego Ukrainy oraz na przesuni璚ie korytarza kursowego, (co oznacza de facto stopniow dewaluacj hrywny), a Bank 安iatowy z豉godzi wymagania niezb璠ne do otrzymania kilku kredyt闚 sektorowych (dla rolnictwa, sektora przedsi瑿iorstw i sektora finansowego).

W styczniu rz康 ukrai雟ki dokona korekty wska幡ik闚 makroekonomicznych. Jednocze郾ie prezydent Kuczma podpisa dekret, kt鏎y przewiduje zwi瘯szenie dyscypliny realizacji wydatk闚 bud瞠towych, wzmocnienie roli Ministerstwa Finans闚, popraw dyscypliny podatkowej, przyspieszenie prywatyzacji. Jednak w ci庵u najbli窺zych miesi璚y dadz o要e niewiele konkretnych oszcz璠no軼i, co najwy瞠j kilka dziesi徠ych punktu procentowego PKB.

Aby przezwyci篹y kryzys fiskalny na Ukrainie, trzeba zreformowa system emerytalny, ograniczy 鈍iadczenia socjalne i nadmiernie rozbudowan sfer bud瞠tow. Do tego potrzeba jednak czasu i politycznej woli parlamentu, a o to przed wyborami jest trudno. Ukraina nie odzyska豉 zaufania ze strony inwestor闚: ci庵le wyst瘼uj trudno軼i z rolowaniem d逝gu publicznego, nadal nast瘼uje (cho wolniejszy) odp造w inwestor闚 zagranicznych z rynku ukrai雟kiego.

W Rosji wiosn ub. r. rz康 wyst徙i z kompleksow koncepcj reform autorstwa wicepremier闚 Anotolija Czubaisa i Borisa Niemcowa, ale ma這 co z tego projektu uda這 si zrealizowa - wi瘯szo嗆 propozycji ustawodawczych ugrz瞛豉 w Dumie, wydaje si tak瞠, 瞠 powoli wyczerpuje si energia reformatorska rz康u. Komunistyczna wi瘯szo嗆 w Dumie zablokowa豉 uchwalenie nowego kodeksu podatkowego, ograniczenie 鈍iadcze socjalnych, urynkowienie cen na us逝gi mieszkaniowe i komunalne, reform emerytaln. Pomimo powo豉nia nadzwyczajnej komisji ds. egzekucji podatkowej, w niewielkim stopniu uda這 si poprawi dyscyplin podatkow.

Mimo to Rosja wydaje si znajdowa w nieco lepszej sytuacji ni Ukraina, r闚nie dlatego, 瞠 w najbli窺zym czasie nie ma tam wybor闚, a prezydent i rz康 jednak wykazuj wi璚ej determinacji w zabieganiu o powodzenie reform. Poza tym Rosja, kt鏎a straci豉 4 mld rezerw w grudniu ub. r. i styczniu br., nadal zachowuje poziom rezerw oko這 16 mld dolar闚, co umo磧iwia dalsz obron rubla. Kilka dni temu podniesiono po raz kolejny poziom st鏕 procentowych i rezerw obowi您kowych. Ukraina by豉 zmuszona zrobi to samo, aby zapobiec ucieczce kapita堯w na rynek rosyjski.

Oba te kraje stoj wobec niebezpiecze雟twa za豉mania si bilansu p豉tniczego, rezerw walutowych, w 郵ad za tym wzros豉by inflacja, nast徙i豉 ucieczka od pieni康za krajowego i nast徙i造by powa積e k這poty systemu bankowego. Krach przypomina豚y zapewne w du瞠j mierze kryzys bu貪arski z 1996 r. Wida wyra幡ie, 瞠 chocia 豉two jest od這篡 problemy fiskalne na przysz這嗆, szczeg鏊nie przy rozwini皻ym rynku d逝gu publicznego i otwarciu na inwestor闚 zagranicznych, ale jest to jedynie odroczenie problemu i przychodzi za to p豉ci jeszcze wy窺z cen po pewnym okresie czasu.

.: Powr鏒 do dzia逝 NR 66, 28 LUTEGO 1998 R. :: Powr鏒 do spisu tekst闚 :.

4 Festiwal Muzyki Polskiej, Moskwa

 

Last Night of the Proms

 

Logowanie

 




 


Problemy z logowaniem?

Jeszcze nie masz konta?
·Zarejestruj si!


Copyright by Krakowskie Towarzystwo Przemys這we
Al. S這wackiego 64, 30-004 Krak闚
Adres do korespondencji:
ul. Basztowa 3/2, 31-134 Krak闚
tel./fax: +48 12 633 55 35, kom.: +48 508 098 800, e-mail: katepe@ktp.org.pl
PKO BP S.A. I ODDZIA KRAK紟 nr 12 1020 2892 0000 5502 0117 1560

Powered by the AutoTheme HTML Theme System
Page created in 0,051342 Seconds