Post瘼owanie upad這軼iowe
Janusz P這ch


Przes豉nki og這szenia upad這軼i

Do鈍iadczenia ostatnich paru lat pokaza造, 瞠 nie wszystkie za這瞠nia wprowadzonej gospodarki rynkowej sta造 si wykonalne. Mo磧iwo嗆 dostosowania podmiot闚 gospodarczych do nowych warunk闚 ekonomicznych okaza豉 si by ograniczona. Zjawisko niesp豉cania zobowi您a, kt鏎e jest praktyk wyst瘼uj帷 w ka盥ym systemie gospodarczym, przybra這 w naszej gospodarce charakter nienormalny. Sytuacja ta wyst瘼uje od kilku lat i w spos鏏 destrukcyjny wp造wa na funkcjonowanie polskiego systemu gospodarczego jako ca這軼i jak r闚nie poszczeg鏊nych jego dzia堯w.

Definitywne odej軼ie od dotychczasowego systemu gospodarczego na rzecz gospodarki rynkowej powinno przywr鏂i w豉軼iw rol upad這軼i i post瘼owaniu upad這軼iowemu. Upad這嗆 jest bowiem instytucj, kt鏎a ma przerwa narastanie d逝g闚, 豉godzi te skutki, umo磧iwi wierzycielom r闚ny udzia w zaspokojeniu si z maj徠ku d逝積ika oraz eliminowa s豉be podmioty gospodarcze z rynku. Z punktu widzenia interes闚 maj徠kowych wierzycieli, jest to funkcja, kt鏎 trudno przeceni. Powy窺ze wzgl璠y przes康zaj, 瞠 konieczno嗆 funkcjonowania prawa upad這軼iowego w naszej praktyce gospodarczej jest niekwestionowana.

Obserwuj帷 zachowanie si podmiot闚 gospodarczych nale篡 stwierdzi, 瞠 wiele z nich ma znaczne trudno軼i przy realizacji swoich zobowi您a i - co z tym si wi捫e - cz窷 z nich zagro穎na jest likwidacj. Jednak瞠 wi瘯szo嗆 ma szans unikni璚ia tego zagro瞠nia, wykorzystuj帷 w odpowiedni spos鏏 sanacyjne mo磧iwo軼i wynikaj帷e z rozwi您a zawartych w prawie upad這軼iowym i uk豉dowym. St康 te od os鏏 reprezentuj帷ych takie podmioty (czy te nadzoruj帷e ich dzia豉nia), wymagana jest dobra znajomo嗆 zasad zawartych w prawie upad這軼iowym i uk豉dowym.

Mo積a r闚nie zauwa篡, 瞠 wiele przedsi瑿iorc闚 ma du瞠 k這poty przy windykacji swoich nale積o軼i z powodu niewyp豉calno軼i ich d逝積ik闚. Niestety, dla wi瘯szo軼i wierzycieli nadal obca jest problematyka zwi您ana z mo磧iwo軼i wykorzystania post瘼owania upad這軼iowego dla skutecznego zrealizowania swoich wierzytelno軼i.

Polskie Prawo Upad這軼iowe (Rozporz康zenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 24.10.1934 r. - tekst jednolity Dz. U. Nr 118 z 91 r. poz. 512, z p騧n. zmianami), jako od豉m prawa 軼i郵e zwi您any z gospodark rynkow, pozostawa這 przez wiele lat powojennych w豉軼iwie martwe, a przez to nieznane. Wydaje si wi璚 by po膨danym dok豉dne om闚ienie samej instytucji upad這軼i, przes豉nek og這szenia upad這軼i jak i poznanie mo磧iwych form obrony d逝積ika przed upad這軼i. Tym bardziej, 瞠 zmiany wprowadzone w prawie upad這軼iowym ustaw z dnia 31.07.98 roku (Dz. U. nr 117, poz. 751) a odnosz帷e si do post瘼owa wszczynanych po dniu 2 stycznia 1998 roku, gwarantuj ju sprawniejsze i skuteczniejsze przeprowadzenie procesu upad這軼iowego.

Istota upad這軼i

Ilekro d逝積ik spe軟ia nale篡cie swoje zobowi您ania, nie ma potrzeby i podstawy prawnej ograniczenia wierzycieli w dochodzeniu ich pretensji. Niepotrzebne jest r闚nie ograniczenie d逝積ika w prawie rozporz康zenia maj徠kiem i zaspokajania wierzycieli w spos鏏 i w kolejno軼i jakie uwa瘸 za wskazane. Stan tego indywidualnego stosunku d逝積ika do wierzyciela zmieni si dopiero wtedy, gdy zajd obawy, 瞠 d逝積ik nie jest w stanie podo豉 swoim zobowi您aniom, gdy zajdzie niebezpiecze雟two, 瞠 zaspokojenie jednego wierzyciela po陰czone b璠zie (lub mo磧iwe b璠zie), tylko ze szkod drugiego i 瞠 jedni wierzyciele skorzystaj z mo磧iwo軼i 豉two dost瘼nych i 豉two daj帷ych si spieni篹y przedmiot闚 maj徠kowych d逝積ika, pozostawiaj帷 drugim mniej warto軼iowe lub trudniejsze do realizacji cz窷ci maj徠ku. Dlatego w tego typu wypadkach okaza這 si koniecznym wprowadzenie innego sposobu dochodzenia od d逝積ika nale積o軼i, a sposobem tym jest w豉郾ie post瘼owanie unormowane w prawie upad這軼iowym. Celem tego post瘼owania jest "zrealizowanie ca貫go maj徠ku d逝積ika niewyp豉calnego i r闚nomierne zaspokojenie jego nieuprzywilejowanych wierzycieli"1.

Definiuj帷 instytucj upad這軼i, mo積a powiedzie, 瞠 upad這嗆 jest szczeg鏊nym rodzajem przymusowego wykonania, dopuszczalnego w razie zaprzestania p豉cenia d逝g闚, a w stosunku do niekt鏎ych podmiot闚 tak瞠 w sytuacji, gdy maj徠ek nie wystarcza na ich pokrycie, skierowanego do ca貫go maj徠ku d逝積ika (egzekucja uniwersalna) celem r闚nomiernego zaspokojenia jego wierzycieli nie maj帷ych prawa do oddzielnego zaspokojenia.

Podstawy og這szenia upad這軼i

Jak wynika z tre軼i podanej wy瞠j definicji podstaw og這szenia upad這軼i przedsi瑿iorc闚 jest zaprzestanie p豉cenia d逝g闚 oraz sytuacja, gdy maj徠ek nie wystarcza na zaspokojenie d逝g闚 (art. 1 1 i 2 pr. up.), przy czym, druga z przes豉nek, niezale積a od pierwszej, dotyczy tylko pewnej grupy podmiot闚 gospodarczych, a mianowicie: os鏏 prawnych, jak r闚nie sp馧ki jawnej i komandytowej znajduj帷ej si w stanie likwidacji (art. 1 2 pr. up.).

Zasady sformu這wane przez ustawodawc w art. 1 prawa upad這軼iowego mog by dla wielu trudne do zrozumienia ze wzgl璠u na lakoniczno嗆 tre軼i przepisu. Trudno軼i b璠 wzrasta je瞠li zaczniemy si zastanawia nad r騜nic mi璠zy tre軼i art. 1 i art. 2 prawa upad這軼iowego, kt鏎y stanowi, 瞠 kr鏒kotrwa貫 wstrzymanie si od p豉cenia d逝g闚 wskutek przej軼iowych trudno軼i nie jest podstaw do og這szenia upad這軼i. Je瞠li do tego dodamy art. 1 prawa o post瘼owaniu uk豉dowym, w kt鏎ym mowa 瞠 podmiot gospodarczy, kt鏎y wskutek wyj徠kowych i niezale積ych od niego okoliczno軼i zaprzesta p豉cenia d逝g闚 lub przewiduje w najbli窺zym okresie zaprzestanie ich p豉cenia, mo瞠 膨da otwarcie post瘼owania celem zawarcia uk豉du z wierzycielami, co w razie pozytywnego rozstrzygni璚ia pozwoli d逝積ikowi unikn望 og這szenia upad這軼i (art. 15 2 pr. o post. uk.), to rzeczywi軼ie mo積a mie wiele w徠pliwo軼i co nale瘸這by w procesie w przedmiocie og這szenia upad這軼i poruszy, dla trafnego uzasadnienia wniosku.

W pierwszej kolejno軼i musimy by 鈍iadomi jakie okoliczno軼i winien powo豉 wnioskodawca, aby uzasadni i uprawdopodobni sw鎩 wniosek (art. 9 1 pkt 3 pr. up.). Jak zaznaczono wy瞠j przes豉nkami og這szenia upad這軼i s, zaprzestanie p豉cenia d逝g闚 lub tzw. niedob鏎 maj徠kowy. Pozostaje wi璚 do zbadania przez s康 stan faktyczny, czy mianowicie w konkretnym przypadku d逝積ik zaprzesta p豉cenia swoich d逝g闚 lub czy te maj徠ek jego nie wystarczy na ich zaspokojenie. Kwestia ta za ka盥ym razem oceniona b璠zie wed逝g og鏊nego po這瞠nia gospodarczego i zachowaniem si d逝積ika.

Czym wi璚 jest, zaprzestanie p豉cenia d逝g闚 i co jest jego wyrazem? Wed逝g O. Bubera nie jest o­n istot pewnego stanu maj徠kowego, lecz tylko jego objawem, a mianowicie przewa積ie objawem niewyp豉calno軼i2. Niewyp豉calno嗆 za zachodzi, gdy d逝積ik nie ma mo磧iwo軼i wystarania si o wolne 鈔odki p豉tnicze dla zaspokojenia p豉tnych zobowi您a, przy czym nie maj znaczenia przyczyny, kt鏎e do tego doprowadzi造. Mo瞠 to by wynikiem np. nieuzyskania kredytu bankowego, braku odbiorc闚 na zgromadzone towary, zamro瞠nia w豉snych nale積o軼i, wypadk闚 politycznych, po瘸ru, kradzie篡, strajku itp.

Podstaw do przyj璚ia zaprzestania p豉cenia d逝g闚, spowodowanego niemo積o軼i sprostowania swym zobowi您aniom pieni篹nym, stanowi mog r騜ne okoliczno軼i i to zar闚no takie, kt鏎e powsta造 z woli d逝積ika jak i takie kt鏎e zasz造 bez jego udzia逝.

Pierwsze uzewn皻rznia si b璠 w wyra幡ych objawach nieprzemijaj帷ego niewykonywania tytu堯w p豉tniczych (np. wyra幡e o鈍iadczenie skierowane do wierzycieli o zaprzestaniu p豉cenia lub pro軸a o udzielenie zw這ki w zap豉cie, zamkni璚ie firmy, kas, z這瞠nie wniosku o og這szenie upad這軼i itp.) b康 te w domniemanych czynno軼iach jak: ucieczka, ukrywanie si, powtarzaj帷ych si nieuzasadnionych zarzutach przeciwko 膨daniom zap豉ty itp.

Do okoliczno軼i, kt鏎e bez udzia逝 d逝積ika wskazywa b璠 na zaprzestanie p豉cenia przez niego zobowi您a zaliczy wypadnie np. fakt wszcz璚ia przeciwko d逝積ikowi kilku egzekucji; fakt wydawania wyrok闚 zaocznych, uznanie nakaz闚 zap豉ty; dopuszczenie do protestu weksli itp.

Nale篡 jednak zwr鏂i uwag, 瞠 nie ka盥e zaprzestanie p豉cenia d逝g闚 uwa瘸 mo積a za dostateczn podstaw og這szenia upad這軼i, lecz tylko zaprzestanie takie, kt鏎e 鈍iadczy o niemo積o軼i p豉cenia. Tam bowiem, gdzie d逝積ik p豉ci mo瞠, a nie p豉ci tylko czysto ze z貫j woli, czy dlatego, 瞠 nie uznaje obowi您ku zap豉ty, czy wreszcie z jakiejkolwiek innej przyczyny, nie maj帷ej nic wsp鏊nego z niemo積o軼i p豉cenia, tam wystarczy proces i egzekucja, aby opornego d逝積ika zmusi do zado嗆uczynienia jego obowi您kom i nie ma potrzeby chwytanie si tego ostatecznego 鈔odka, jakim jest og這szenie upad這軼i.

Omawiaj帷 powy窺z podstaw og這szenia upad這軼i nie mo積a pomin望 pewnych problem闚, jakie spotyka si w praktyce przy jej interpretacji. Cz瘰to pojawia si bowiem pytanie: jakich d逝g闚 ma dotyczy zaprzestanie p豉cenia? Odpowiadaj帷 na to pytanie nale篡 stwierdzi:

  • zaprzestanie p豉cenia d逝g闚, aby mog這 stanowi przyczyn og這szenia upad這軼i odnosi si musi do d逝g闚 ju wymagalnych, o kt鏎ych zap豉t wierzyciele wzywaj;
  • niew徠pliwie, pomimo 瞠 nie zosta這 to wyra幡ie sprecyzowane w ustawie, zaprzestanie p豉cenia d逝g闚 dotyczy tylko d逝g闚 pieni篹nych;
  • d逝gi te nie musz by zwi您ane z prowadzonym przez d逝積ika "przedsi瑿iorstwem". Mog o­ne bowiem dotyczy wszelkich zobowi您a, tak瞠 nie maj帷ych zwi您ku z dzia豉lno軼i gospodarcz.

Mo積a mie r闚nie w徠pliwo軼i, jak winno si rozumie z punktu widzenia zasad prawa upad這軼iowego sytuacj, gdy d逝積ik nie reguluje jedynie cz窷ci swoich zobowi您a.

Generalnie nale瘸這by przyj望, 瞠 o upad這軼i b璠ziemy m闚i, gdy d逝積ik z braku 鈔odk闚 p豉tniczych nie p豉ci przewa瘸j帷ej liczby d逝g闚, a nie jednego konkretnego. Jednak瞠 przy ocenie tego stanu faktycznego, s康 b璠zie bra pod uwag wszystkie okoliczno軼i. Nie mo積a si bowiem tutaj kierowa gramatyczn interpretacj s這wa "d逝g闚" uj皻ego w tre軼i art. 1 prawa upad這軼iowego, poniewa d逝積ik mo瞠 regulowa drobne zobowi您ania, nie p豉c帷 pojedynczego, znacznego. St康 niep豉cenie go ze wzgl璠u na wysoko嗆 i stosunek do og鏊nego zad逝瞠nia mo瞠 da s康owi podstaw do og這szenia upad這軼i.

Podstaw og這szenia upad這軼i

os鏏 prawnych, a w tym m. in. przedsi瑿iorstw pa雟twowych, sp馧dzielni, sp馧ek akcyjnych, sp馧ek z o. o., jak i r闚nie sp馧ki jawnej i komandytowej znajduj帷ej si w stanie likwidacji jest: albo om闚ione ju zaprzestanie p豉cenia d逝g闚, albo tzw. niedob鏎 maj徠kowy. Stan ten przewidziany w art. 1 2 prawa upad這軼iowego mo積a okre郵i z ekonomicznego punktu widzenia w r騜ny spos鏏. Zachodzi o­n bowiem gdy:

  • maj徠ek d逝積ika nie wystarcza na zaspokojenie d逝g闚;
  • wed逝g bilansu sprawozdawczego strata bilansowa przewy窺za sum kapita堯w w豉snych przedsi瑿iorstwa;
  • wyst瘼uje nadwy磬a stanu biernego maj徠ku nad stanem czynnym.

Niedob鏎 maj徠kowy nale篡 odr騜ni od tzw. nadmiernego zad逝瞠nia, kt鏎e nie daje jeszcze podstawy do og這szenia upad這軼i, a jest bardzo cz瘰to u篡wane przy omawianiu tego zagadnienia. Nadmierne zad逝瞠nie zachodzi, gdy strata poch這n窸a ca趾owicie lub w znacznej cz窷ci kapita w豉sny przedsi瑿iorstwa (tre嗆 art. 253 i 430 k. h. jest tego przyk豉dem).

Dla zobrazowania tej r騜nicy mo積a poda dwa "uproszczone" schematy bilansu.

AKTYWAPASYWA
600250 (kapita akcyjny)
250 (strata)600 (d逝gi)
850850

Bilans ten uwidacznia nadmierne zad逝瞠nie (strata = 250 r闚na jest kapita這wi akcyjnemu = 250), lecz nie zachodzi jeszcze przes豉nka do og這szenia upad這軼i, bo maj徠ek (aktywa = 600) wystarcza na pokrycie d逝g闚 = 600. W tej sytuacji istnieje pilna potrzeba podj璚ia decyzji co do dalszego istnienia podmiotu.

AKTYWAPASYWA
600250 (kapita akcyjny)
255 (strata)605 (d逝gi)
855855

Na bazie tego bilansu nie mo積a m闚i o nadmiernym zad逝瞠niu, ale o niedoborze maj徠kowym, kt鏎y wynosi - warto嗆 5. Aktywa = 600 nie wystarczaj bowiem na zap豉cenie d逝g闚 = 605. Strata bilansowa = 255 przewy窺za sum kapita堯w w豉snych przedsi瑿iorstwa - 250.

W kolejnym artykule om闚i formy obrony przed upad這軼i.


1. Uzasadnienie projektu prawa upad這軼iowego w opracowaniu Podkomisji Post瘼owania Upad這軼iowego na podstawie referatu prof. M. Allerharda, Warszawa 1935. Komisja Kodyfikacyjna. Podkomisja Post瘼owania Upad這軼iowego, zeszyt 3, s. 12.

2. O. Buber: Polskie prawo upad這軼iowe, Warszawa 1936, s.5

S璠zia Janusz P這ch jest Przewodnicz帷ym Wydzia逝 VIII Gospodarczego d/s upad這軼iowo-uk豉dowych S康u Rejonowego dla Krakowa-字鏚mie軼ia.



2007 ©  Krakowskie Towarzystwo Przemys這we
http://www.ktp.org.pl/